CHƠI VÀ PHÁT TRIỂN (P1): CHƠI LÀ HỌC

Chúng ta vẫn thường xuyên bàn luận với nhau rằng trẻ em “ Học mà chơi – chơi mà học”nhưng với vai trò là người nghiên cứu về tâm lý trẻ nhỏ, tôi cho rằng “Chơi là học. Học để chơi”.


Chơi là học - Minh họa Hạnh Linh - RaisedHappy Team

Hôm nay chúng ta sẽ cùng bàn luận về hoạt động chơi của con trẻ dưới ánh sáng của Khoa học tâm lý, Giáo dục và Thần kinh, cũng như kinh nghiệm dưỡng dục trẻ nhỏ.


1. Chơi là gì?

“Trong tâm lý học và đạo đức học, chơi đùa là một loạt các hoạt động có tính tình nguyện, động cơ bản chất thường kết hợp giữa niềm vui giải trí và sự hưởng thụ. Chơi thường có liên quan đến trẻ em và các hoạt động ở vị thành niên, nhưng chơi có thể diễn ra ở bất kỳ giai đoạn nào trong cuộc đời và trong số các động vật có chức năng cao, đặc biệt là động vật có vú - Garvey, C. (1990)”

Thêm một gợi ý từ triết lý giáo dục Reggio Emilia “Chơi là một hoạt động tự nguyện với một số đặc tính như:

· Sự tận hưởng

· Tự chỉ huy

· Mang tính phát triển

· Cơ hội để học hỏi kiến thức và kỹ năng

· Vừa mang tính nội tại – vừa có tính kết hợp

Hoạt động chơi dù được định nghĩa từ lĩnh vực hay triết lý khác nhau tuy nhiên đều nhấn mạnh tới sự tự nguyện tham gia và cảm giác vui vẻ, hạnh phúc của đứa trẻ, cùng với đó chơi chính là cơ hội cho trẻ phát triển bản thân mình về mọi mặt.


2. Tại sao hoạt động chơi lại quan trọng đối với trẻ em?

Năm 2016,tôi cùng đồng nghiệp thực hiện 2 hội thảo mang tên “Hiểu trẻ thông qua trò chơi” và “Play based-learning at home”–với mong muốn gửi đi thông điệp về sự quan trọng của hoạt động chơi đối với trẻ mầm non tới các thầy cô giáo và cha mẹ.

Trong quá trình hỏi đáp, chúng tôi nhận được rất nhiều câu hỏi và thắc mắc như:

· Tại sao hoạt động chơi lại quan trọng tới vậy?

· Việc chơi của trẻ em có phải là 1 hoạt động tự nhiên của quá trình phát triển hay không?

· Có cần tới sự can thiệp của người lớn hay không?

Trước tiên chúng ta sẽ tiếpcậncác kiến thức được trích dẫn từ lý thuyết phát triển trong đó Jean Piaget cho rằng quá trình phát triển và trưởng thành của trẻ được đặc trưng bởi 2 cơ chính đó là “Đồng hoá” và “ Điều ứng”.


“Cơ thể đồng hoá những yếu tố của môi trường vào những cơ cấu sẵn có của mình, đồng thời luôn luôn phải điều chỉnh những cơ cấu ấy để thích ứng với những biến đổi của môi trường. Khi hai quá trình đồng hoá và điều ứng ở thế cân bằng là đã thích nghi và ở mỗi thời kỳ tạo ra những cơ cấu và những cơ chế đặc biệt – Nguyễn Khắc Viện”.


Một điều quan trọng ở đây đó là, quá trình Đồng hoá và Điều ứng của trẻ phần nhiều được diễn ra dưới dạng thức “trò chơi”. Trẻ đồng hoá hành động bú ti mẹ vào trò chơi mút tay hay mút bất kỳ vật nào trong tầm với của chúng. Lớn hơn một chút, khi trẻ bước tới thời kỳ của tư duy biểu trưng, chúng đồng hoá thông qua việc chơi những trò chơi giả vờ. Thế giới thực được một lần nữa tái hiện lại dưới cái dạng thức trò chơi của trẻ khi mà bà phù thuỷ có thể được hiểu bằng 1 chiếc chổi, bà tiên có thể xuất hiện dưới dạng thức 1 chiếc “ đũa thần” và chỉ một mảnh vải nhỏ cũng có thể biến con trở thành Siêu nhân… Trẻ em sáng tạo nên thế giới lần thứ 2 dưới sự hoạt động của tâm trí trong quá trình chơi, chúng đồng thời tái tạo và sáng tạo thực tại, biến đổi thế giới quan sao cho phù hợp với năng lực của bản thân và biến đổi bản thân sao cho phù hợp với yêu cầu của hiện tại.


Piaget cũng nhấn mạnh “Trò chơi như là con đường chính để học tập”.Có thể tổng kết quan điểm của Piaget về vao trò của hoạt động chơi với sự phát triển của trẻ như sau:

• Là biểu hiện ra bên ngoài của trí thông minh

• Là hình thức giúp trẻ bộc lộ cảm xúc

• Giúp trẻ tiếp nhận kiến thức về cuộc sống 1 cách phù hợp nhất

• Rèn luyện các kỹ năng, thao tác phù hợp với lứa tuổi

• Là cầu nối giữa nội tâm của trẻ và thế giới bên ngoài


Cùng thời với Piaget, nhà tâm lý học người Nga Lev Vygotsky cho rằng hoạt động chơi của trẻ xuất phát từ nguồn gốc xã hội. Thông qua các trò chơi của mình trẻ tái dựng lại thế giới xung quanh mình và học cách hoà nhập với thế giới đó. Các dạng thức trò chơi như: Chơi giả vờ, chơi theo luật lệ, chơi đóng vai theo chủ đề hay chơi xây dựng... đều nhằm mục đích phát triển các năng lực và kỹ năng để chuẩn bị cho quá trình hoà nhập với xã hội của trẻ em.


Vygotsky cũng cho rằng trò chơi là nơi mà những đứa trẻ học hỏi kiến thức lẫn nhau rồi sau đó mới biến kiến thức này thành của mình. Quan điểm của ông ngược lại với Piaget đó là: Kiến thức đến lần 1 từ người khác sau đó mới nhập vào thành kiến thức của cá nhân. Trong lý thuyết của Vygotsky cũng có đề cập tới các khái niệm:

· Vùng phát triển gần: Những việc trẻ có thể làm được dưới sự hướng dẫn của người khác

· Bắc giàn giáo: Cách mà những người hướng dẫn giúp trẻ “leo” lên một nấc thang mới trong quá trình phát triển

· Người hiểu biết hơn:Đề cập đến một người có hiểu biết hoặc trình độ năng lực cao hơn so với người học đối với một nhiệm vụ, quá trình hay khái niệm mới(hiện nay các nhà lý thuyết cho rằng ngay cả máy tính, sách báo… cũng được coi là người hiểu biết hơn).

Trong chính quá trình chơi, khi mà trẻ nhỏ tương tác với người lớn hoặc bạn đồng lứa chúng hoàn toàn có khả năng đạt được vùng phát triển gần nhất, hoặc tiến lên một vùng phát triển hơn thông qua sự “Bắc giàn” vô tình hay hữu ý từ phía những “người hiểu biết hơn”. Chính Vygotsky đã từng phát biểu rằng “Trong khi chơi, trẻ dường như vĩ đại hơn chính bản thân mình (Vygotsky, 1930–1935/1978, p. 102)”


Phần lớn nghiên cứu về trò chơi cho thấy mối quan hệ của nó với sự phát triển tư duy của trẻ và kỹ năng phân loại tinh vi hơn (Frost, Wortham, & Reifel, 2001; Perkins, 1984; Santrock, 2003) và khả năng sử dụng những gì họ đã biết để xây dựng mới hiểu biết. Chơi giúp trẻ em tiếp thu được nhiều hệ thống quy tắc liên quan đến ngôn ngữ mà các em đang nói. Nó cũng giúp họ tạo ra nhiều cách diễn đạt suy nghĩ của họ (Santrock, 2003).


Một nghiên cứu theo chiều dọc đo độ phức tạp của lối chơi trẻ em ở tuổi 4 và sau đó theo dõi kết quả học tập của họ thông qua các trường trung học (Wolfgang, Stannard & Jones, 2001). Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng sự phức tạp của việc chơi đùa dự đoán thành tích toán học của trẻ ở trường trung học... Các thí nghiệm về trẻ mẫu giáo Mỹ cho rằng trẻ nhỏ 3 tuổi hiểu sự khác biệt giữa giả vờ thực tế và giả tưởng, và sử dụng thông tin học được từ các kịch bản giả vờ để hiểu thế giới thực (Sutherland và Friedman 2012; 2013).


“Chơi tự do phát triển các kết nối thần kinh trong vỏ não trước trán (PFC), trung tâm kiểm soát điều hành của não, có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh cảm xúc, lập kế hoạch và giải quyết các vấn đề, theo Giáo sư Sergio Pellis - Đại học Lethbridge, Alberta , Canada. Khi trẻ chơi não của chúng xây dựng các mạch mới trong vỏ não trước trán để giúp nó điều hướng các tương tác xã hội phức tạp”


Phần 2: Học để chơi


Tài liệu tham khảo:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Play_(activity)

2. https://www.neuropsychotherapist.com/play-the-brain/

3. https://www.npr.org/sections/ed/2014/08/06/336361277/scientists-say-childs-play-helps-build-a-better-brain

4. https://www.parentingscience.com/benefits-of-play.html

5. https://www.psychologytoday.com/us/blog/beastly-behavior/201705/why-play-is-important

6. Jean piaget: Sự hình thành biểu tượng ở trẻ em; Nguyễn Xuân Khánh, Hoàng Hưng dịch, Nhà xuất bản Tri thức.

7. Nathalia L. Gjersoe *, Emily L. Hall, Bruce Hood, 2015: Children attribute mental lives to toys when they are emotionally attached to them, Journal of Cognitive and development.

8. Nguyễn Minh Thành, Giản Thị Xuyến, Phạm Thị Minh Xuân, 2017: Tài liệu hội thảo “Hiểu trẻ thông qua trò chơi; Play based-learning at home”

9. Mary D. Sheridan, Play in Early Childhood: From Birth to Six Years, Routledge
 Press

10. The Wiley-Blackwell Handbook of Childhood Cognitive Development. Edited by Usha Goswami

Thông tin tác giả

Nguyễn Minh Thành

  • Giáo viên mầm non, cao học Tâm lý học giáo dục và phát triển tại GuiZhou Normal University, Trung Quốc.

  • Giảng viên các khoá học Quản lý hành vi trẻ em - Ứng dụng kỷ luật tích cực ; Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non; Giáo dục Kỹ năng sống cho trẻ mầm non

  • Mong muốn lan toả những lý thuyết tâm lý và giáo dục tích cực, thực chứng tới cộng đồng để cùng nhau chung tay đồng hành trên con đường dưỡng dục trẻ nhỏ. Tôi tin rằng "Giáo dục là niềm vui khi được cắp sách tới trường, là ánh sáng văn minh, là ca tụng nhân bản.."

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS