CHÌA KHÓA ĐỂ NUÔI DƯỠNG MỘT ĐỨA TRẺ HẠNH PHÚC

Hơn nửa thế kỷ qua, trẻ vị thành niên, người trẻ nói chung cảm thấy rằng họ đang cảm thấy càng ngày không thể kiểm soát được cuộc đời của chính mình. Đồng thời, tỉ lệ trầm cảm và lo âu đang tăng liên tục.


Photo: Chris Kindred for NPR


Tình trạng này là như thế nào? Làm chủ số mệnh của chính mình. Ta gọi nó là quyền tự quyết. Quyền tự quyết là một yếu tố quan trọng nhất đối với hạnh phúc và cuộc sống lành mạnh của con người.


William Stixrud và Ned Johnson đã viết như vậy trong cuốn sách mới của họ - The Self-Driven Child: The Science and Sense of Giving Your Kids More Control Over Their Lives. Cảm giác mất kiểm soát có thể gây ra những áp lực khiến ta suy sụp, hủy hoại động lực của chính bản thân ta.


Stixrud và Johnson cho rằng xây dựng quyền tự quyết bắt đầu từ cha mẹ, bởi nó cần được nuôi dưỡng từ thời ấu thơ. Nhưng rất nhiều cha mẹ gặp trở ngại khi làm điều này, bởi cho trẻ nhiều sự tự chủ hơn đồng nghĩa với việc cha mẹ phải từ bỏ đi một chút sự kiểm soát của họ.


Thay vì trao cho con những lựa chọn – có thể nhỏ lúc đầu nhưng sẽ dần lớn hơn khi con trưởng thành, rất nhiều bậc phụ huynh muốn quản lý mọi thứ từ những việc nhỏ nhất từ bài tập về nhà cho đến tình bạn của con trẻ. Đối với những người bố mẹ như vậy, Stixrux và Johnson muốn truyền tải một thông điệp đơn giản:

Dừng lại. Thay vì coi chính mình như nhà quản lý hay sếp của con mình, hãy thử trở thành một nhà tư vấn.

Để thảo luận sâu hơn về ý tưởng lớn của cuốn sách này, tôi đã nói chuyện với Bill Stixrud, nhà tâm lý học thần kinh, người đã dành gần 30 năm để giúp cha mẹ và con cái giải quyết những khúc mắc trong cuộc sống.


Hãy khởi động với định nghĩa cơ bản trong tiêu đề của cuốn sách. Thế nào là một đứa trẻ “nội lực”?


Tôi từng thực hiện tâm lý trị liệu và đã vô cùng bất ngờ bởi rất nhiều người trẻ mà tôi gặp nói rằng: “Tôi cảm thấy rằng tôi dành cả cuộc đời mình để đáp ứng mong đợi của người khác. Tôi muốn nỗ lực tìm hiểu xem điều gì mới thực sự quan trọng với tôi.”

Tôi cho rằng một đứa trẻ nội lực sẽ được thúc đẩy bởi động lực từ bên trong trái ngược với mong đợi, thỏa mãn hay nỗi sợ của người khác.


Để có được nội lực đó, những đứa trẻ cần có sự tự chủ đối với cuộc đời của chính mình và tích cực định hướng cuộc đời của bản thân theo hướng mà chúng muốn.


Nhà tư vấn, không phải nhà quản lý? Tôi có thể tưởng tượng ra rằng sẽ có một vài bậc phụ huynh cảm thấy khó chịu khi phải từ bỏ việc kiểm soát cuộc sống của con mình nhiều đến như vậy.


Trở lại 30 năm về trước, khi tôi từng tham gia trị liệu, tôi từng gặp rất nhiều gia đình nói rằng: “Tôi ghét khoảng thời gian sau bữa ăn ở gia đình mình vì lúc đó là “Chiến tranh Thế giới lần thứ ba”. Và tôi cũng rất ngỡ ngàng bởi những cuộc cãi vã vô nghĩa xoay quanh việc làm bài tập về nhà – đó là những cuộc tranh cãi vô ích và đầy căng thẳng.


Những cảnh tượng này làm tôi suy nghĩ đến câu nói: “Bố/Mẹ yêu con quá nhiều để tranh cãi với con về vấn đề bài tập."


Tôi nói với những ông bố bà mẹ rằng: nếu ta quyết định không tranh cãi về điều này nữa, thay vì câu nói trên, hãy nói: “Bố/Mẹ có thể giúp gì cho con?” Hãy coi bản thân mình như một nhà tư vấn và tôn trọng rằng đây là bài tập của con và bạn không thể bắt con mình làm. Điều bạn có thể làm là giúp đỡ chúng.


Bạn có thể tự lập nên một khoảng thời gian từ 6:30 đến 7:30 vào buổi tối mà tôi vẫn hay gọi là giờ tư vấn và nói rằng “Mẹ/Bố sẽ không tranh cãi với con. Mẹ/Bố chỉ là yêu con rất nhiều. Mẹ/Bố không muốn chúng ta phải xích mích với nhau về vấn đề này. Đây là việc của con và mẹ/bố tôn trọng rằng con có thể hiểu điều đó và mẹ/bố có thể giúp con.”


Một gia đình đã nói với tôi rằng họ đã thực hiện như vậy và dường như có sự giảm nhiệt (xuống còn 20 độ), không khí trở nên bớt căng thẳng hơn ở nhà của họ.


Buông xuôi có vẻ như đặc biệt khó với những bậc cha mẹ hay lo âu, lo rằng liệu con mình có được điểm cao hay không, có được vào trường đại học tốt hay không, có kiếm được việc làm tốt, v.v.v Vậy ông làm cách nào để giúp họ chấp nhận được điều đó?


Tất cả chúng ta đều có một ảo tưởng chung là con đường tới thành công rất hẹp; nếu đi chệch khỏi con đường đó, ta sẽ chìm nghỉm. Và để rồi sẽ không mất quá lâu để ta soi xét lại và nhận ra điều đó là không hề đúng.


Nghiên cứu chỉ ra rằng không có sự khác biệt là mấy giữa trường đại học mà ta theo học liên quan đến mức độ thành công về tiền bạc hay sự nghiệp hay sự hài lòng, hạnh phúc của ta. Có người cho rằng theo học một ngôi trường bậc nhất bằng mọi giá sẽ là mục tiêu đúng đắn cho sự phát triển của một đứa trẻ - suy nghĩ này hoàn toàn sai lầm. Và rất nhiều bậc phụ huynh với sự giúp đỡ hợp lí có thể chấp nhận điều này. Nhưng đây cũng là một nhiệm vụ quan trọng mà ta cần làm bởi rất nhiều thứ ở thế giới mà ta đang sống lại đang truyền tải ý nghĩa ngược lại.


Ta cũng cần chấp nhận thực tế rằng ta không thể bắt một đứa trẻ làm việc của chính chúng. Và điều đó có nghĩa là bố mẹ không thể chịu trách nhiệm đảm bảo rằng con mình luôn làm bài tập về nhà và làm tốt.


Hơn nữa, điều này cũng chính là thiếu sự tôn trọng con. Tôi luôn bắt đầu với giả định rằng trẻ có bộ não của riêng mình và chúng muốn cuộc sống của chúng hoạt động, chúng muốn làm tốt. Đó là lý do vì sao ta muốn thay đổi năng lượng đó. Năng lượng đó đến từ đứa trẻ tìm kiếm sự giúp đỡ từ ta thay vì ta cố gắng chỉ đạo chúng, thể hiện rằng: “Con không thể tự làm điều này.”


Một trong những khoảng khắc mà tôi thích trong cuốn sách này là khi ông kể về cách tiếp cận của ông, ở vị trí là bậc phụ huynh, đối với bài tập về nhà và bảng điểm của con. Thông điệp mà ông muốn truyền tải tới chúng là gì?


Khi con tôi còn nhỏ, tôi có đọc vài nghiên cứu chỉ ra rằng có rất ít sự tương quan giữa điểm số và thành công trong cuộc sống. Và vì vậy, khi chúng học tiểu học, tôi nói rằng “Bố rất vui khi xem bảng điểm của con, nhưng bố không quan tâm quá nhiều. Bố quan tâm nhiều hơn tới việc con đã cố gắng để phát triển bản thân và một phần của việc đó là phát triển bản thân với tư cách là một học sinh. Nhưng nó cũng có nghĩa là phát triển bản thân với tư cách là một con người. Nếu con muốn trở thành vận động viên hay nhạc sĩ hay bất kỳ ai quan trọng với con, bố quan tâm nhiều hơn tới việc phát triển bản thân giúp con thành công. Chứ không phải điểm số.”


Khi con gái của tôi lên cấp ba, con bé có đến tham dự một tiết học về não trẻ vị thành niên do tôi giảng dạy. Trong bài học đó, tôi có đề cập đến sự không mấy tương quan giữa điểm số và thành công; kết quả nghiên cứu thực hiện với những sinh viên thủ khoa cho thấy họ không hề làm tốt hơn những sinh viên tốt nghiệp đại học khác khi họ ở độ tuổi 20. Trên đường về nhà, con bé có nói với tôi “Bố biết đấy, con rất thích bài giảng vừa rồi, nhưng con không thực sự tin rằng bố tin những điều mà bố nói về điểm số.”


Tôi nói với con bé rằng “Bố hoàn toàn tin điều đó.” Trên thực tế, niềm tin của tôi đủ để tôi sẵn sàng cho con bé hàng trăm dollar nếu con bé đạt một điểm C vào lần báo điểm tới.


Tôi đoán là lúc đó con bé luôn đạt điểm A?

Đúng vậy. Giờ con bé đã có bằng tiến sĩ kinh tế của Đại học Chicago. Con bé là một cô gái thông minh và cũng là một học sinh tốt. Nhưng tôi cũng đã thưởng cho con bé 100 dollar khi nó đạt một điểm C. Như vậy, nó có thể hiều và trải nghiệm điều đó. Một điều tệ hại hay một điều trông có vẻ như là một thảm họa cũng chẳng phải điều lớn lao.


Con bé không chấp nhận việc bạn làm điều đó?

Con bé chưa bao giờ chấp nhận. Nhưng tôi nghĩ rằng điều đó giúp con bé hiểu rằng có rất nhiều cách để thành công. Và thông điệp này thực sự có ích với con trai của tôi. Con trai của tôi gặp khó khăn trong học tập và phải cần đến sự giúp đỡ để qua lớp. Thằng bé thành công muộn hơn nhưng đến cuối cùng cũng đạt được bằng tiến sĩ ngành tâm lý và một con người vô cùng tuyệt vời.


Tôi đã thực hiện tương tự với con trai mình. Tôi không bao giờ đánh giá bài tập về nhà của con trai mình. Nếu tôi thấy thằng bé làm một việc gì đó không tốt, tôi sẽ đưa ra một vài đề xuất và thường thì thằng bé chấp nhận điều đó. Nhưng cũng có lần, thằng bé sẽ từ chối. Và khi đó, tôi nói, “Đây là việc học tập của con. Và bố sẽ giúp con với những gì trong khả năng của bố.”


Về vấn đề bài tập về nhà, ông nói rằng: Hãy truyền cảm hứng, đừng yêu cầu.

Tôi viết một vài tài liệu về bài tập về nhà vào năm 1986 và khi xem xét lại hiểu biết của ta về những ảnh hưởng của bài tập về nhà đối với việc học tập, tôi sửng sốt khi biết rằng gần như không có sự liên quan gì giữa thời lượng làm bài tập về nhà và những gì bạn học ở trường tiểu học. Đó là một phần lý do tại sao tôi kết luận rằng không có lý gì phải tranh cãi với con trẻ và gây căng thẳng về những thứ không đóng góp gì cho học tâp.

Hơn ba mươi năm sau, vẫn là trường hợp đó, vẫn không có một bằng chứng thuyết phục nào chứng minh sự hữu ích của việc làm bài tập về nhà đối với việc học ở tiểu học hay thậm chí ở cấp 2, cấp 3 trên quá 2 đến 2 tiếng rưỡi. Nó không có hiệu quả là mấy.


Tôi nghĩ cách thông minh nhất là cố gắng truyền cảm hứng cho con trẻ học ở nhà. Tôi không muốn nhìn thấy những đứa trẻ về nhà và cắm cúi vào mạng xã hội và trò chơi điện tử suốt tối. Tôi muốn chúng thực hiện việc phát triển bản thân và tôi muốn giáo viên truyền cảm hứng cho việc học tập của chúng.


Nói với chúng rằng “Đây là những gì con đạt được từ bài tập này. Ta nghĩ nó sẽ có ích cho con, hoặc hãy tìm một cách khác để học tài liệu này.” Nhưng đừng yêu cầu bài tập về nhà và chấm điểm bài tập đó, bởi, theo quan điểm của tôi, điều đó sẽ gây ra sự nhầm lẫn về mục đích ý nghĩa của việc này.”


Ông nói rằng cách tốt nhất để tạo động lực cho một đứa trẻ đối với những thứ mà ông nghĩ chúng nên tập trung là để chúng dành thời gian vào nhứng thứ chúng muốn tập trung. Tại sao?


Nhà khoa học Reed Larson nghiên cứu về sự phát triển của trẻ vị thành niên với tập trung chủ yếu vào động lực. Ông kết luận rằng cách tốt nhất để phát triển người trẻ có nội lực, già dặn hơn chính là khuyên khích họ tham gia giải trí, làm những thứ họ thích.

Luận điểm mà ông đưa ra là nếu một đứa trẻ được đào sâu vào thứ mà chúng thích, chúng sẽ tạo ra trạng thái não bộ kết hợp sự tập trung cao độ, năng lượng lớn, sự nỗ lực lớn và ít căng thẳng. Đây là điều kiện lý tưởng mà ít nhất trong sự nghiệp của chúng ta, đó là điều mà ta luôn muốn có được, ta muốn quan tâm, tương tác, chủ động, tỉnh táo và tập trung, hang say làm điều gì đó mà không bị căng thẳng quá mức.


Theo kinh nghiệm của tôi, tôi từng là học sinh C+ ở trường cấp ba nhưng tôi dành ít nhất hai đến ba giờ mỗi tối để tìm hiểu về nhạc rock ’n’ roll. Tôi từng tham gia vào một nhóm nhạc và học chơi nhạc cụ, học cấu trúc hợp âm và luyện tập phần bè. Tôi thường tự nhủ rằng “Tôi sẽ vào phòng nhạc nửa giờ thôi và sau đó tôi sẽ làm bài tập về nhà.” Nhưng, thường thì, hai tiếng rưỡi sau đó, tôi mới quay trở lại và tự hỏi thời gian đã đi đâu mất.

Tôi cảm thấy rằng tôi thực sự nhào nặn một bộ não như vậy, một khi tôi thấy bất kỳ thứ gì trong nghề nghiệp mà hợp với mình, tôi có thể cố gắng tối đa để làm tốt thứ đó.


Phương Ngô (Dịch từ NPR)

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS