8 NGUYÊN TẮC GIÚP ĐƯA TRẺ TODDLER VÀO KHUÔN KHỔ

Dạy trẻ, nhất là trẻ toddler hiểu và tuân thủ các nguyên tắc có lẽ là một thử thách không dễ dàng với cha mẹ. Nhưng với 8 nguyên tắc sau đây, tôi tin là nếu áp dụng thuần thục, bạn có thể chinh phục bất kỳ đứa con nào trong nhà.



1. Phương pháp “Đôi bàn tay xinh xắn”

Đôi bàn tay nhỏ xinh lúc nào cũng chực cầm nắm, sờ mó vào mọi thứ không ít lần khiến bạn hoảng hốt. Để phòng trường hợp bé con chạm vào những đồ vật nguy hiểm, hãy tạo ranh giới bằng cách dạy cho trẻ học các từ ngữ cơ bản như “Được chạm” và “Không chạm” để phân biệt đâu là thứ được hoặc không được động vào. 


Với những em bé hiếu động, bạn có thể dạy những từ, cụm từ mô tả hậu quả sẽ xảy ra nếu bé cố tình chạm vào những thứ không được cho phép. Ví dụ: Nóng đấy, đau đấy…


2. Tôn trọng những thiên thần nhỏ bé

Em bé Toddler của bạn cầm trong tay một lọ oliu và có vẻ muốn mở nó ra, hốt hoảng khi nghĩ đến mớ hỗn độn bạn sẽ phải dọn nếu để con tự mở lọ, bạn vội giật phắt lọ oliu khỏi tay bé. Thay vì phải dọn đống đổ vỡ do con gây ra, giờ đây bạn lại phải đối mặt với cơn giận dữ khóc lóc của con.


Đừng cực đoan như vậy, vì bạn vẫn còn lựa chọn khác tốt hơn. Với những bé nhỏ tuổi, hãy giao tiếp với con bằng mắt và điều hướng trẻ chú ý đến thứ khác mà trẻ thích. Đối với những em bé lớn hơn, hãy ngỏ ý giúp đỡ con mở lọ để tránh đổ vỡ. Đây là cách đơn giản giúp bạn thể hiện thái độ lịch sự và tôn trọng với trẻ, vì các em bé cũng cần được giao tiếp và tôn trọng như một người lớn thực thụ.


3. Nghĩ cho quan điểm của trẻ

Trẻ con thường nghịch ngợm và hay gây ra những điều phiền toái cho bạn, dù điều đó không gây nguy hiểm. Lý do là bởi suy nghĩ của trẻ con không giống người lớn, vì thế bạn có thể sẽ phải đối mặt với một ngày khốn khổ nếu bận tâm đến những mớ hỗn độn mà trẻ gây ra.


Lấy ví dụ thế này, bạn vào bếp và thấy đứa con 2 tuổi đang nghịch nước bắn tung tóe khắp sàn nhà. Lúc này có lẽ hầu hết các bố mẹ đều nghĩ: “Thôi xong rồi, lại phải dọn rồi, mệt mỏi quá đi mất, sao con bé cứ nghịch ngợm thế chứ!” Thay vì than vãn, hãy chọn cho mình cách giải quyết vấn đề tích cực hơn. Tạm gác qua một bên suy nghĩ và sự thoải mái của bản thân mà đứng vào vị trí của con để nghĩ. Một đứa trẻ 2 tuổi có thể thấy gì khi nghịch nước: “Trò này vui quá, nước bắn lên bát đĩa nhìn buồn cười ghê, nước còn mát nữa chứ!” 


Bố mẹ hãy nhớ, tất cả những gì trẻ làm ở độ tuổi này đều phù hợp với quá trình phát triển bình thường của con. Con đang học hỏi và khám phá mọi thứ, vậy nên một khi bé tỏ ra thích thú và chìm đắm vào một điều gì đó, bé sẽ rất dễ bị kích động nếu bạn đột ngột bắt bé ngưng việc đang làm lại. Đừng nôn nóng như vậy, hãy đợi vài phút, con sẽ lại hứng thú với việc khác ngay thôi. Đến khi con là một đứa bé 6 tuổi, bạn sẽ không còn thấy con nghịch như vậy nữa. Hãy hướng mình theo cách nghĩ của trẻ thay vì của bạn. Đừng để bản thân vừa khó chịu vì phải lau vũng nước trên sàn, vừa phải mệt mỏi dọn dẹp những suy nghĩ bực bội ngổn ngang trong tâm trí.


4. Sử dụng kỹ thuật phân tâm và chuyển hướng

Em bé 1 tuổi nhà bạn đang vươn mình với lấy dây đèn. Thay vì bế phắt con lên và tỏ ra giận dữ, trước tiên hãy thu hút sự chú ý của con bằng cách gọi tên con, hoặc nói lên một từ nào đó mà bạn biết là có khả năng thu hút sự chú ý và khiến con phân tâm. Tiếp theo, hãy chuyển hướng chú ý của trẻ sang một thứ khác an toàn hơn. 


Ví dụ: Khi Lauren còn nhỏ, mỗi lần con bé chuẩn bị nghịch ngợm gì đó thì chúng tôi lại gọi to “Lauren”. Việc đột ngột nghe thấy tên mình đã khiến con bé chợt quên mất mình định làm gì, và ngay khi thấy con bé bị phân tán tập trung, chúng tôi đã nhanh chóng hướng con bé đến một thứ khác mà con bé cũng thích trước khi bé chợt nhớ lại và trở về với mục đích ban đầu của mình.


5. Khám phá những từ ngữ chuyển hướng có tác dụng với con

Tâm trí của một đứa trẻ luôn đầy ắp những từ ngữ khác nhau. Trong mô hình liên kết chúng tôi đã ghi lại trong cuốn nhật ký phát triển của Matthew, tôi đã đề cập đến sức mạnh của từ “Đi” với Matthew. Khi thằng bé được 16 tháng tuổi, chỉ cần chúng tôi nói “Đi” là cu cậu liền chập chững chạy ngay đến gần cửa. Chính vì vậy, sau này mỗi khi Matthew bắt đầu nghịch ngợm thì chúng tôi sẽ nói “Đi”. Từ “Đi” với Matthew như một động lực đủ lớn đến mức có thể thúc đẩy tâm trí và cơ thể thằng bé chuyển hướng hành động của mình. 

Trong cuốn nhật ký này, tôi còn đề cập một số từ có khả năng chuyển hướng khác như: Bóng, mèo, chó...

6. Thiết lập ranh giới

Các ranh giới được đặt ra hầu hết đều dựa trên khả năng của người lớn. Người lớn cần giới hạn, và trẻ con lại càng cần điều này. Giới hạn chính là tấm khiên bảo vệ một đứa trẻ thích phiêu lưu khám phá khỏi nguy cơ bị lạc lối do sự thiếu kinh nghiệm cá nhân. 



Hãy cùng xem xét tình huống dưới đây:

Sau khi hàng rào trong trong trường được gỡ bỏ, những đứa trẻ trước đây từng vui vẻ chơi đùa quanh sân giữa sân, giờ đã bắt đầu rón rén khám phá những góc mới phía sau tấm hàng rào mới được gỡ bỏ kia. Điều này cho thấy, ranh giới và quy tắc không ngăn cấm một đứa trẻ làm điều mình muốn, nó chỉ bảo vệ trẻ khỏi những nguy hiểm có thể xảy ra trong quá trình khám phá thế giới xung quanh mà thôi.

Một ví dụ khác, con bạn không muốn nắm tay bạn khi qua đường hoặc khi đi xuống bãi đỗ xe. Nhưng nếu bạn kiên quyết đặt ra quy tắc: Việc băng qua đường và xuống bãi xe chỉ có thể hoàn thành nếu bạn và con nắm tay nhau, vậy thì trẻ sẽ không còn lựa chọn nào khác mà phải nghe lời bạn. 


Trong gia đình mình, chúng tôi luôn cố gắng cân bằng giữa sự tự do và các ranh giới với con, mặc dù điều này không dễ chút nào, vì chúng tôi vừa muốn con học hỏi những điều mới lạ xung, vừa không muốn con gây hại cho mình hoặc mọi người. Rất may là mấy đứa trẻ nhà tôi đều tuân thủ nguyên tắc và biết cách áp dụng nó sao cho phù hợp, hoặc hỏi bố mẹ xem khi nào thì các nguyên tắc được áp dụng.


Ranh giới còn dạy cho trẻ bài học cuộc sống thực tế, đó là thế giới này luôn đầy ắp những từ “Không” và “Có”. Bạn sẽ là người quyết định đâu là hành vi được chấp nhận, không được chấp. Mỗi gia đình đều có những giới hạn khác nhau, phù hợp từng giai đoạn phát triển của trẻ. Việc đặt ra cho trẻ những giới hạn chính là cách giúp trẻ làm quen với sự thất vọng mà trẻ sẽ phải đối mặt khi ra ngoài xã hội. Bạn không muốn con vứt rác linh tinh, vậy thì bạn phải đặt thùng rác gần đó. Bạn xây cửa cho pantry, đồng nghĩa bạn ngầm không muốn con vào đó nghịch phá linh tinh. Bạn muốn con ngưng vặt lông thú nuôi, vậy thì bạn phải dạy con cách yêu thương vuốt ve chúng. Bạn không muốn con động vào dao kéo, vậy thì bạn phải cảnh báo con về sự nguy hiểm của những vật dụng đó. Giới hạn giúp một gia đình vận hành suôn sẻ, và bạn cần biết rõ đâu là giới hạn của con - của chính bạn để có cách hành xử thích hợp trong từng tình huống.


Một số bậc phụ huynh hoàn toàn bị thất bại trong việc đặt ranh giới với con vì không thể chịu nổi việc con ăn vạ quấy khóc. Tuy nhiên, sự thất vọng và bực bội của trẻ nếu được duy trì ở mức độ thích hợp sẽ khiến trẻ kiềm chế được cơn bộc phát quá khích của mình. Không thất bại, không trưởng thành, nhưng thất bại quá nhiều thì cuộc sống lại trở nên vô nghĩa. Hãy chắc chắn những ranh giới bạn đặt ra cho trẻ là phù hợp. Người lớn cũng có những giới hạn của bản thân, và nếu bạn biết cách đối phó với chúng, bạn cũng sẽ biết cách áp dụng những giới hạn với con sao cho phù hợp.


7. Chịu trách nhiệm

Trẻ bắt đầu chập chững biết đi cũng là lúc người lớn chúng ta phải xem xét vai trò của mình như những nhân vật quyền lực trong nhà. Chúng ta vừa phải khiến con cảm thấy được bảo vệ trước những mối nguy hiểm đến từ môi trường bên ngoài, vừa không được biến con thành một con rối để bố mẹ điều khiển. Trái ngược với những lý thuyết cho rằng con trẻ muốn thao túng bố mẹ, tôi nghĩ trẻ chỉ đang học cách tự điều khiển mọi thứ mà thôi. Và để trẻ biết được ranh giới của mình ở đâu, chúng tôi đã để chúng hiểu bố mẹ là những người lớn trưởng thành, có kinh nghiệm và có thể khiến trẻ an tâm khi tin rằng mình luôn có một nơi an toàn để trở về, để dựa vào mỗi khi buồn vui. Bằng cách này, chúng tôi đã giúp những đứa con của mình kiểm soát cái tôi nội tại. 


Chúng tôi cho trẻ cơ hội làm lộn xộn mọi thứ. Cho trẻ thấy được những thất bại từ chính hành động của mình. Một lần, Stephen khăng khăng đòi tự uống nước mà không cần nhờ đến sự trợ giúp của mẹ, tôi đã để thằng bé làm điều đó. Kết quả là nước trái cây đổ ra khắp người khiến Stephen giật mình. Sau khi nhận ra lỗi sai của mình, thằng bé đã rất từ tốn nghe lời mẹ uống nước sao cho không bị đổ ra người. Chính nhờ sự tin tưởng và để trẻ tự do khám phá thực tế mà những đứa con của tôi đã có thể hoàn toàn tin tưởng bố mẹ. Chúng tôi có thể truyền đạt cho chúng những hành vi mà chúng tôi mong đợi, kết quả là, hành động của các con tôi sau này luôn cho thấy chúng muốn làm hài lòng chính mình bằng cách làm hài lòng bố mẹ.


Nói tóm lại, kỷ luật không nhằm mục đích chỉ trích và săm soi lỗi sai của con, mà nó được tạo ra vì quyền lợi của con, khiến con tự cảm thấy hài lòng với bản thân mình.


8. Định hướng cho con

Khi con lên một tuổi, nhiệm vụ của cha mẹ lúc này lại được nâng lên một tầm cao mới đó là: “Kiến tạo cấu trúc môi trường sống cho con”, giúp con hướng năng lượng của mình đến những thứ có ích và tránh xa các nhân tố độc hại. Kiến tạo cấu trúc ở đây không mang tính chất rập khuôn, kìm hãm hay độc đoán, mà nó là định hướng hành vi để con có những cử chỉ phù hợp, tích cực. Kiến tạo cấu trúc tạo ra cho trẻ một môi trường lành mạnh, loại bỏ bớt những điều không thể, giúp trẻ tự do là chính mình nhưng cũng tạo điều kiện để trẻ có cơ hội phát triển và trưởng thành.


Mỗi giai đoạn phát triển của con, cấu trúc này sẽ thay đổi sao cho phù hợp. Cha mẹ sẽ là người thường xuyên tạo ra tái cấu trúc phù hợp với môi trường quanh con. Lấy ví dụ, khi một em bé sơ sinh bắt đầu biết cầm nắm, bạn có thể tránh để bé cầm vào những đồ vật nguy hiểm, như tách cafe nóng chẳng hạn. Khi em bé toddler của bạn biết nhà vệ sinh là gì, bạn có thể đóng cửa nhà vệ sinh để tránh cho bé tự do ra vào đó. Nói tóm lại, cấu trúc chính là tiền đề tạo ra những hành vi mong muốn thay cho những hành vi không mong muốn ở trẻ.


Hi vọng với 8 nguyên tắc vừa đề cập, các bậc cha mẹ sẽ thành công trong việc giúp những em bé đáng yêu của mình sớm làm quen với các quy tắc và trở thành một đứa trẻ biết phân biệt đúng sai rõ ràng.