6 HIỂU BIẾT KHOA HỌC VỀ THỜI KỲ ĐẦU PHÁT TRIỂN NÃO BỘ CỦA BÉ - BỐ MẸ RẤT NÊN BIẾT


- Raised Happy dịch và tổng hợp từ trang DevelopingChild của Harvard Edu: https://developingchild.harvard.edu/


Khoa học về phát triển trí não thời kỳ đầu ở trẻ đóng một vai quan trọng giúp cha mẹ có thể tập trung đầu tư và giúp con phát triển toàn diện ngay từ khi còn nhỏ. Tất cả những khái niệm cơ bản này đều được thiết lập qua nhiều thập kỷ của quá trình nghiên cứu khoa học thần kinh và hành vi, đồng thời cũng nhấn mạnh tầm quan trọng trong sự phát triển của trẻ em từ lúc còn sơ sinh đến khi 5 tuổi.



Cha mẹ hãy cùng tìm hiểu những nghiên cứu khoa học về sự phát triển thời kỳ đầu của trẻ nhỏ được tổng hợp thông qua 6 đặc điểm dưới đây nhé.


1. Não bộ được xây dựng từ dưới lên theo thời gian


Kiến trúc cơ bản của não bộ được xây dựng thông qua một quá trình liên tục không ngừng nghỉ từ lúc sinh cho đến khi trưởng thành. Những trải nghiệm đầu đời của trẻ có ảnh hưởng đến chất lượng của kiến trúc này thông qua thiết lập nền tảng vững chắc hoặc mỏng manh cho tất cả các hoạt động học tập, sức khỏe và hành vi.


Trong những năm đầu đời, có đến hơn 1 triệu kết nối thần kinh mới được hình thành mỗi giây. Sau giai đoạn tăng sinh nhanh chóng này, các kết nối sẽ bị giảm thông qua quá trình được gọi là cắt tỉa, giúp cho mạch não trở nên hiệu quả hơn. Lúc này, những cảm giác đầu tiên như thị giác và thính giác sẽ được hình thành, phát triển. Tiếp đó là kỹ năng ngôn ngữ và nhận thức. Tất cả các kết nối này đều được sinh sôi và cắt tỉa theo một trật tự nhất định với các mạch não phức tạp hơn, muộn hơn được xây dựng dựa trên các mạch não đơn giản trước đó.


2. Những ảnh hưởng tương tác của gen và kinh nghiệm định hình bộ não đang phát triển


Ngày nay, các nhà khoa học đã biết được thành phần chính trong quá trình phát triển não bộ là mối quan hệ mang tên “Phát tín hiệu và đáp lại” diễn ra giữa con cái với cha mẹ và những người chăm sóc khác thuộc gia đình hoặc cộng đồng. Trẻ nhỏ tương tác với người xung quanh thông qua tiếng bập bẹ, những nét mặt, cử chỉ. Còn người lớn thì đáp lại những cử chỉ đó của trẻ bằng cách phát âm và đưa ra cử chỉ tương tự. Trường hợp những phản hồi trên không diễn ra hoặc diễn ra không phù hợp, kiến trúc não bộ sẽ không thể hình thành như mong đợi, và điều này có thể gây ra những chênh lệch trong hành vi và quá trình học tập của trẻ nhỏ.



3. Năng lực của não bộ với những thay đổi giảm dần theo tuổi tác


Bộ não linh hoạt và dẻo dai để thích ứng với nhiều môi trường và sự tương tác khác nhau. Nhưng khi não bộ trưởng thành và chuyên biệt đảm nhận các chức năng phức tạp hơn, nó sẽ ít có khả năng tái sắp xếp và thích nghi với những điều mới hoặc các thách thức bất ngờ.


Chẳng hạn, vào năm đầu tiên sau khi trẻ được sinh ra, các phần của não bộ có chức năng phân biệt âm thanh đang quen với ngôn ngữ mà bé đã tiếp xúc, lúc này, não bộ cũng bắt đầu mất đi khả năng nhận ra các loại âm thanh khác nhau được tìm thấy trong các ngôn ngữ khác nhau.


Mặc dù những ô cửa sổ cho khả năng học hỏi ngôn ngữ và những kỹ năng khác vẫn mở, nhưng các mạch não thì càng ngày sẽ càng khó thay đổi theo thời gian. Độ dẻo dai của não bộ trẻ trong những năm đầu đời sẽ dễ tác động đến sự phát triển của trẻ chứ không phải để nối lại các phần của mạch não.


4. Năng lực nhận thức, cảm xúc và kỹ năng xã hội là những yếu tố gắn bó chặt chẽ với nhau trong suốt cuộc đời của trẻ.


Não bộ có khả năng liên kết và phối hợp phong phú rất cao. Cảm xúc và năng lực xã hội cung cấp cho trẻ một nền tảng vững chắc cho những nhận thức mới, chúng cũng chính là những viên gạch, tảng vữa vững chắc tạo nền tảng phát triển của một con người. Cảm xúc, thể chất và kỹ năng xã hội là điều kiện tiên quyết quan trọng giúp trẻ hòa đồng với bạn bè tại trường học cũng như trở thành một người đồng nghiệp được yêu mến nơi công sở.


5. Những căng thẳng độc hại sẽ hủy hoại cấu trúc phát triển của não bộ, dẫn đến những tổn thương suốt đời ảnh hưởng tới quá trình học tập, hành vi, sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ


Các nhà khoa học đã chứng minh được rằng những căng thẳng mãn tính, dai dẳng suốt thời thơ ấu gây ra bởi nghèo đói, sự lạm dụng thường xuyên hoặc trầm cảm… có thể là liều thuốc độc cho quá trình phát triển của não bộ.


Trong khi sự căng thẳng tích cực (những phản ứng sinh lý vừa phải, trong thời gian ngắn về những trải nghiệm không mấy thoải mái) là một khía cạnh quan trọng trong sự phát triển của trẻ, thì những căng thẳng tiêu cực lại là một yếu tố kích nổ cho hệ thống quản lý căng thẳng của cơ thể. Trong trường hợp không có sự bảo vệ, căng thẳng độc hại sẽ gây ảnh hưởng xấu tới quá trình định hình cấu trúc não bộ đang phát triển của trẻ.


6. Những hàm ý sâu xa


Các nguyên tắc cơ bản của khoa học thần kinh chỉ ra rằng sự can thiệp phòng ngừa sớm sẽ hiệu quả và mang đến những kết quả thuận lợi hơn so với những khắc phục muộn màng.


Cách tiếp cận cân bằng giúp phát triển cảm xúc, kỹ năng xã hội, nhận thức, ngôn ngữ của trẻ sẽ giúp trẻ thành công hơn trong quá trình học tập cũng như làm việc.


Các mối quan hệ hỗ trợ và trải nghiệm học tập tích cực cho trẻ có thể được tiến hành tại nhà, nhưng cũng có thể được cung cấp thông qua những dịch vụ tin cậy đã được chứng minh. Não bộ của trẻ đòi hỏi mối quan hệ tương tác ổn định, chu đáo với người lớn. Chính vì vậy, bất kỳ cách thức, địa điểm nào có thể phục vụ tốt cho mối quan hệ này cũng đều đem đến sự khỏe mạnh cho quá trình phát triển não bộ của trẻ.


Khoa học đã chứng minh rằng, sự căng thẳng có thể ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển não bộ của trẻ, cần có sự can thiệp càng sớm càng tốt để ngăn chặn những căng thẳng này. Còn với những trẻ đang phải chịu những căng thẳng độc hại, cần có các biện pháp để bảo vệ và giúp trẻ thoát khỏi môi trường độc hại đó.


--

Theo dõi RaisedHappy để có thêm nhiều thông tin thú vị, hữu ích và cùng nhau trò chuyện về những câu chuyện nhiều cảm xúc trên hành trình Làm cha mẹ. Bạn cũng có thể đăng ký tại đây để nhận bản tin và các tài liệu thiết thực từ RaisedHappy: raisedhappy.co/subscribe

🧐Dành cho cha mẹ có con từ 0-6: facebook.com/raisedhappy.co

🧐Dành cho cha mẹ có con trong độ tuổi tweens & teens: facebook.com/raisedhappy.teens

Follow Raised Happy on Facebook for more essays, news and updates, and join our discussion here to talk about parenting and work. You can sign up here for subscribe: raisedhappy.co/subscribe

www.raisedhappy.co

Happy Parent, Happy Child

167 views

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS