KHẢO CỔ HỌC & HÀNH TRÌNH LÀM MẸ?

Người thắng giải thưởng của TED, Sarah Parcak, đã tìm thấy những bài học làm cha mẹ vô cùng quan trọng từ chính công việc làm nhà khảo cổ học của mình. Đồng thời, làm mẹ đem đến cho cô những góc nhìn mới về ý nghĩa của công việc mà mình đang làm.

Làm cha mẹ, có lẽ, là một trải nghiệm song song có cả những điều ý nghĩa và những điều vô nghĩa. Trong khoảng khắc chớp nhoáng lúc chuyển dạ, ta nhận ra: “Ôi! Mình sắp trở thành một con người hoàn toàn mới.” Khi ta có con, ta sẽ nhận được rất nhiều và đồng thời, ta cũng sẽ mất đi rất nhiều thứ. Đây là một hành trình vô cùng đẹp đẽ nhưng cũng đầy đau đớn.



Tôi định nghĩa cá nhân mình là một nhà khảo cổ và là mẹ của một bé trai 4 tuổi. Công việc của tôi đã ảnh hưởng sâu sắc đến suy nghĩ của tôi về việc làm mẹ và ngược lại, làm mẹ cũng đã thay đổi suy nghĩ của tôi về công việc của mình rất nhiều. Dưới đây là 5 bài học từ trải nghiệm của tôi.


1. Khó khăn của các bậc cha mẹ đều giống nhau.


Khảo cổ học là lĩnh vực duy nhất khiến ta thấu hiểu được điều này trong vòng 100,000 năm và hơn nữa, phần “người” trong ta, về cơ bản, là chưa thay đổi. Có lần tôi đang khai quật khu cổ hoặc nghiên cứu về văn hóa xa xưa, tôi thường suy nghĩ về cách bố mẹ thời cổ sống như thế nào và những khó khăn mà họ trải qua.


Khi khai quật một khu cổ hay nghiên cứu về văn hóa thời xưa, tôi thấy bản thân mình thường có rất nhiều suy nghĩ về cuộc sống của các bậc cha mẹ thời đó, những khó khăn mà họ trải qua. Mặc dù rằng, có rất nhiều sự khác biệt về văn hóa giữa chúng ta, nhưng chắc chắc dù là ở thời gian nào, cũng đều có những giai đoạn như Khủng hoảng tuổi lên hai. Các bậc cha mẹ Ai Cập cổ đại có dùng tới hình phạt Cách ly trẻ (Time-out) hay không? Không có bất kỳ dòng chữ nào tôi thấy thể hiện điều đó, nhưng tôi đọc được những đoạn miêu tả những nam sinh Ai Cập cổ đại xao nhoãng và hầu hết cảm thấy khó chịu - vì phải đến trường – đây là cách những đứa trẻ hành động khi chúng cảm thấy chán nản. Điều tôi muốn nói ở đây là: Ta vẫn thường nghĩ mình cô độc trong hành trình làm cha mẹ thời hiện đại. Tuy vậy, thực chất tất cả người làm cha, làm mẹ xuyên suốt lịch sử đều phải đối mặt với những thứ tương tự như bây giờ. Văn hóa của chúng ta là yếu tố đầu tiên liên quan đến lợi ích của bỉm hiện đại.


2. Không có cách nuôi dạy con nào là “đúng”


Bằng chứng được tìm thấy ở lăng mộ cổ của Ai Cập không cho thấy nhiều về những gì chúng ta coi là nuôi dạy con cái.


Cảm nhận của ta về thời thơ ấu rằng trẻ con chưa được coi là trưởng thành cho đến khi 18 hoặc 21 tuổi và nên chơi đùa mỗi ngày là một phát minh của thời hậu Victoria. Khái niệm này lại hoàn toàn xa lạ ở hầu hét các nền văn hóa xa xưa. Ví dụ, ở Ai Cập cổ đại, trẻ em, về cơ bản, là những người lớn tí hon. Nếu bạn là một cô gái, bạn sẽ học cách thêu thùa, làm việc nhà và chăm sóc em của mình. Nếu bạn là một cậu bé, bạn sẽ làm đồng, giúp đỡ bố của mình hoặc viết chữ.


Ghi nhớ điều này có thể giúp các bậc cha mẹ thời hiện đại, một lúc nào đó, nhận ra nhiều điều. Nó khiến tôi ngờ vực về rất nhiều bài “lên lớp” về thế nào là một ông bố bà mẹ tốt, đặc biệt là ở các nước phát triển. Và, cũng nhờ có vậy, tôi cũng chẳng còn cần phải chú ý đến tất cả những bài viết nực cười và trách móc về việc nuôi dạy con trên mạng. Cũng không có bất kỳ cuộc tranh luận nảy lửa nào trên các diễn đàn làm cha mẹ.


3. Trí khôn từ những xóm làng


Tìm hiểu về văn hóa cổ đại sẽ cho ta thấy cách ta tiếp cận việc nuôi dạy con thời nay thật kỳ lạ và chưa từng được ghi chép trong lịch sử. Ví dụ, nếu bạn vừa làm mẹ vừa đi làm ở Mỹ và không đủ may mắn để được sống gần bố mẹ hay có người chồng ở nhà, bạn sẽ phải cho con mình đi nhà trẻ hoặc thuê bảo mẫu.


Nhưng đây không phải là cách làm của hàng nghìn năm về trước. Ở những nền văn hóa cổ nhất, việc nuôi dạy con là một hoạt động nhóm thực hiện bởi các ông bố bà mẹ, anh chị em, thành viên gia đình thuộc nhiều thế hệ và thậm chí là người dân sống trong làng. Và điều này vẫn tiếp diễn ở phần lớn Ai Cập thời nay. Cả cụm gia đình – thỉnh thoảng thì cả làng tham gia chăm sóc những đứa trẻ. Khi tôi tới đây nghiên cứu, sẽ không khó để thấy những cậu thiếu niên đang trông coi những em bé đang tập tững trên đường hoặc đang đung đưa ru em bé ngủ. Và tôi chắc chắn sẽ sững sờ nếu thấy cảnh tượng này ở Mỹ. Đây là một kiểu nuôi dạy con khác biệt và với tôi, đây là một phương pháp hoàn toàn lành mạnh.


Tôi không hề ý chỉ rằng mọi điều của Ai Cập thời hiện tại đều đúng – rất nhiều phụ nữ ở đây còn không được tiếp cận giáo dục chất lượng, không thể xây dựng sự nghiệp cho riêng mình. Chưa kể đến việc tôi rất được tôn trọng khi tới đây, chỉ đơn giản vì tôi có con trai – một quan điểm mà tôi không đồng tình, ngay cả nếu coi đó như là sự hình thành nên nền văn hóa. Nhưng, đương nhiên, bạn muốn con mình được vùng vẫy trong tình yêu của cả dân làng!


Có thể nói, đây là cách đã được duy trì qua nhiều thiên niên kỷ và là một cách tiếp cận mà tôi cho rằng các nước phát triển không nên xóa bỏ.


4. Thấu cảm là chìa khóa


Là một nhà khảo cổ và người làm mẹ, tôi cảm thấy dường như mình trở nên cảm thông với người xưa hơn bao giờ hết. Ở các nền văn hóa cổ xưa, tỉ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh là rất cao – nếu một đứa trẻ sống được đến năm tuổi, thì đó đã là một điều thần kỳ. Trước khi có con trai, tôi chỉ đơn giản coi đây không khác gì ngoài việc đây là một thực tế. Nhưng tới giờ, tôi đã cảm nhận được điều đó.


Tôi nhớ, một khoảng thời gian ngắn sau khi sinh con, tôi tới một buổi triển lãm tranh về những mảnh đất được khai quật có chôn xác của trẻ em. Tôi đã không thể chịu đựng được – nó quá sức đối với tôi. Đến bây giờ, khi đi nghiên cứu, nếu tôi tìm thấy những đoạn xương của trẻ em, tôi thường tự hỏi bản thân: Điều này đã xảy ra như thế nào? Những người bố, mẹ đã đối mặt với điều này ra sao? Những gì tôi tìm ra khiến tôi đau đớn cả về thể xác. – và chúng nên như vậy! Bây giờ, những người không làm cha mẹ vẫn có thể trở nên thấu cảm, nhưng đương nhiên, làm mẹ giúp tôi kết nối mạnh mẽ hơn với thứ khiến tôi trở nên “người” nhất – khả năng thấu cảm.


5. Ai cũng có vị trí riêng của mình trong lịch sử.


Trong một thế giới của sự thổi phồng và co cụm, tôi nghĩ chúng ta đều cảm thấy xa rời với quá khứ. Chúng ta đọc về những câu chuyện lịch sử mà không hề hiểu được cách nó liên quan trực tiếp đến mình như thế nào. Rất nhiều người trong chúng ta sống xa vời với tổ tiên của mình và chúng ta không được nhắc nhở mỗi ngày về dòng giống của mình như những người sống chung một mái nhà với ba đến bốn thế hệ.


Nhưng với vị trí vừa là một bậc phụ huynh vừa là nhà cổ học, tôi thấy được rằng: tôi, như tất cả những người khác, là một phần trong dòng chảy của cuộc sống. Tôi hy vọng rằng lớn lên trong một gia đình có bố mẹ đều là nhà khảo cổ, con trai tôi sẽ nuôi dưỡng sự khiêm nhường và góc nhìn về những thành tựu phi thường của văn hóa thời xa xưa. Tôi hy vọng rằng con sẽ lắng nghe những bài học mà những nền văn hóa đó đã dạy chúng ta và nếu con trở thành người quyết định, con sẽ tìm đến sách lịch sử để tìm ra mấu chốt vấn đề. Tôi hy vọng rằng con hiểu được rằng tất cả con người – quá khứ, hiện tại và tương lai – luôn luôn đầy ắp điều kỳ diệu. Và chúng ta đều là một phần của câu chuyện dài bất tận về thành tựu của con người.


Con trai của tôi đã chỉ cho tôi thấy vị trí của mình trong cuộc hành trình của con người – Tôi là quá khứ của con và con là tương lai của tôi. Và khát khao bảo tồn di sản văn hóa chung trong tôi đang lớn hơn bao giờ hết.


Phương Ngô (dịch từ TED.com)

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS