LÀM GÌ KHI TRẺ KHÔNG CHỊU NHẬN LỖI


Thông thường mỗi khi thấy con làm sai, cha mẹ thường hi vọng con thừa nhận lỗi lầm hoặc hành vi xấu gây tổn thương người khác. Nhưng thật không may, càng cố gắng gặng hỏi và bắt trẻ nhận lỗi, bạn sẽ chỉ nhận được sự đổ lỗi, né tránh và câu phủ định “Con không biết” từ trẻ. 



Theo các nhà nghiên cứu não bộ, việc cố gắng dạy cho trẻ một bài học ngay khi sự việc xảy ra là không hiệu quả. Lý do là bởi tại thời điểm đó, phần phận phụ trách suy nghĩ trong não bộ trẻ đang tạm tắt, vì vậy những thông tin bạn cố tình nhồi nhét vào đầu trẻ sẽ bị làm ngơ hoặc lãng quên ngay lập tức.


Thay vì vội vàng, cha mẹ luôn được khuyên là nên chờ đợi cho đến khi trẻ đủ bình tĩnh để nói về những gì mình gây ra.

Và...theo lý thuyết thì việc làm này có vẻ diễn ra rất suôn sẻ


Bạn: “Chúng ta cần nói chuyện về cách cư xử của con với chị vào bữa trưa hôm nay.”

Con: “Mẹ nói đúng. Thực sự con đã làm một chuyện không nên làm.”

Bạn: “Vậy con nghĩ lần tới mình nên làm gì?”

Con: “Con nghĩ con có thể nhờ mẹ giúp chứ ạ?”

Và cuộc trò chuyện kết thúc bằng những nụ cười đáng yêu cùng những cái ôm thật chặt.

Cắt...Có vẻ bạn đang quá mơ mộng rồi. Vì sự thật không diễn ra suôn sẻ như kịch bản bạn tự biên tự diễn phía trên đâu.


Khi trẻ không muốn nói về hành vi của mình


Rất nhiều đứa trẻ luôn né tránh nói về những gì chúng làm sai, hoặc có thể đúng là do chúng không nhớ mình đã làm gì. Hoặc vì trẻ đang bị cuốn hút bởi một thứ khác nên chẳng còn chút bận tâm nào với việc mình đã làm nữa.


Trong những tình huống như vậy, các bậc phụ huynh thường thấy bị bế tắc. Và các cuốn sách day cách làm cha mẹ thường khuyên bạn nên chờ đợi để nói với con về sự việc vào một thời điểm khác.


Việc chúng ta né tránh thừa nhận những thứ khiến mình không vui hoặc không thoải mái là phản ứng rất bình thường. Điều này thậm chí còn quá bình thường với trẻ con khi chúng chỉ tập trung vào những sự việc đang xảy ra ở hiện tại đến mức quên hẳn việc mới xảy ra cách đây vài phút trước.


Thực chất, sự lãng quên đó không phải là điều gì quá khủng khiếp và sai trái.


Tuy nhiên, cha mẹ có thể tạo ra một vài thay đổi để khiến của trò chuyện của mình và con hiệu quả hơn. Ngoài ra bạn cũng nên tự đánh giá những kỳ vọng của mình xem chúng có phù hợp để áp lên con ở độ tuổi và giai đoạn phát triển đó hay không.


10 cách giúp bạn trò chuyện hiệu quả với trẻ

Hãy chuẩn bị tinh thần rằng sẽ không có bất cứ một kịch bản có sẵn nào để bạn đối phó với sự né tránh của trẻ. Thay vào đó, chúng tôi sẽ chỉ đưa ra một vài lưu ý cần nhớ khi cha mẹ gặp phải sự kháng sự của con trong lúc đang muốn trò chuyện nghiêm túc.


Uy lực của cảm giác xấu hổ - Sự xấu hổ khiến trẻ cảm giác mình không đủ tốt, không đủ đáng yêu và sự thật ấy thật đáng sợ, tồi tệ. Chính vì thế, việc thừa nhận lỗi sai đối với trẻ sẽ là hành động vô cùng mạo hiểm vì chúng sợ bố mẹ có thể sẽ không yêu chúng vì chúng không hoàn hảo. Sự xấu hổ cũng chính là nguyên nhân khiến trẻ đổ lỗi cho người khác, trốn tránh trách nhiệm và hành động như chẳng có gì xảy ra.


Lựa chọn điều mà bạn muốn nói - Không phải tất cả lỗi sai đều cần phải được làm rõ và nói chuyện đàng hoàng. Nếu lỗi sai nào từ lớn đến nhỏ của con cũng đều bị bạn đem ra chỉ trích, trẻ sẽ cảm thấy sợ hãi và càng muốn trốn tránh. Thay vào đó, hãy tổng hợp nhiều vấn đề (sự sẻ chia, các vấn đề với anh chị em, việc nhà...) tìm ra điểm chung lớn nhất và nói với con về vấn đề con đang gặp phải, đồng thời cho qua những lỗi nhỏ không đáng kể.


Nhìn nhận vấn đề một cách tổng quát - Mọi lỗi sai của trẻ có thể sẽ trở nên rất nghiêm trọng ngay tại thời điểm nó xảy ra, nhưng bạn hãy thử lùi lại và quan sát sự việc một cách tổng quát. Liệu có phải vì bị kiệt sức, bị đói khiến con có hành vi như vậy? Sau khi xem xét vấn đề một cách tổng quát, có thể bạn sẽ thấy có thể hành vi sai trái của trẻ tại thời điểm đó không nhất thiết phải bị lên án nặng nề đến thế. 

Hãy nhớ một điều: Trẻ cần được đáp ứng các nhu cầu cơ bản thiết yếu thì mới có sức và tâm trí để chỉnh đốn hành vi của mình.


Tìm hiểu nguyên nhân - Thay vì phản ứng với sự đổ lỗi của con, chỉ trích con hay tỏ ra mình biết hết mọi chuyện, hãy thể hiện sự tò mò của mình. Hãy đặt cho con những câu hỏi mở, tìm hiểu chuyện gì đã xảy ra khiến con có hành vi như vậy, khám phá nguyên nhân dẫn đến lỗi sai của con, liệu có ai liên quan đến chuyện đó… Và tỏ ra băn khoăn “Tại sao sự việc này lại khó giải quyết hơn những tình huống khác?”


Duy trì cuộc trò chuyện hai chiều - Chẳng có tác động nào có thể khiến một cuộc trò chuyện kết thúc nhanh chóng bằng những bài diễn thuyết. Đừng biến cuộc nói chuyện với con thành một bài giảng lê thê dài dòng đến mức con chẳng có phút nào được nói. Hãy tỏ ra cảm thông, tự hỏi bản thân “Làm thế nào tôi có thể khiến con nói chuyện với mình về vấn đề đó?” Trẻ có thể sẽ cần 1 đến 2 phút để đưa ra câu trả lời, vì thế đừng quá nôn nóng vội vàng.


Hãy tin tưởng khi con nói “Con không biết” - Không phải mọi hành vi con làm đều có mục đích nhất định nào đó. Con có thể có hành vi không tốt chỉ vì một kích hoạt nội tại, chỉ vì cảm thấy bị kích thích quá mức, hoặc chỉ vì con bị căng thẳng. Sự mất kết nối giữa suy nghĩ, cảm xúc và hành vi có thể sẽ gây hiểu lầm. Thay vì trừng phạt lỗi sai của con, hãy tìm cách khích lệ con điều chỉnh phản ứng của cơ thể và nói lên suy nghĩ của mình.


Tìm đến trợ giúp từ những sự kiện, sự vật sự việc diễn ra hàng ngày quanh bạn - Đôi khi bạn có thể giải quyết tình huống sáng suốt hơn nếu gán nó vào một sự kiện hay quan sát nó xảy ra với người khác. Hãy tìm kiếm những quyển sách, các chương trình TV, những câu chuyện bạn từng được nghe khi còn nhỏ, hoặc những tình huống giả định nói về bài học mà bạn dự định sẽ dạy cho trẻ để bắt đầu cuộc trò chuyện, nhớ thảo luận hỏi ý kiến của trẻ về vấn đề đó.


Áp dụng các giải pháp khác nhau - Đừng lúc nào cũng bắt con phải nói chuyện mặt đối mặt với bạn về những gì con đã làm (sự thật thì việc phải giao tiếp bằng mắt với người khác khi mình làm sai rất khó khăn). Thay vì nói chuyện trực tiếp, bạn có thể cho phép con viết nhật ký, viết ghi chú, nói chuyện trong bóng tối trước giờ đi ngủ hoặc nói chuyện khi bạn và con đang đi xe - những hình thức này sẽ khiến trẻ cảm thấy ít tội lỗi hơn.


Xếp hạng cảm xúc của con bằng những yếu tố hữu hình - Với những đứa trẻ gặp khó khăn khi nói lên sự việc đã xảy ra, hãy sử dụng thang điểm từ 1 đến 5 (1 - hoàn toàn không và 5 - hoàn toàn có) để đánh giá hiệu quả cuộc nói chuyện. Bạn có thể đưa ra cho trẻ một vài gợi giả định những gì đã xảy ra hoặc những gì trẻ đang nghĩ trong đầu và cho trẻ giơ từ 1 đến 5 ngón tay để thể hiện mức độ chính xác trong phán đoán bạn đưa ra.


Đừng ép buộc trẻ - Đúng là như vậy, dù bạn rất muốn xác định hành vi của con, nhất là khi hành vi đó đã trở thành một khuôn mẫu nhất định, thì việc đòi hỏi một câu trả lời từ con không có nghĩa bạn sẽ có được đáp án mong muốn. Hãy bình tĩnh, cho con thời gian và khiến con cảm thấy an toàn để có thể thành thật với bạn bằng cách tôn trọng những giới hạn của riêng con. Những cuộc trò chuyện ngắn, cho dù không đem đến giải pháp hay giải quyết được vấn đề ngay tức khắc thì cũng có thể là sự khởi đầu lý tưởng cho một cuộc trò chuyện nghiêm túc sau này.


Cha mẹ hãy nhớ, mọi sự thay đổi đều cần thời gian. Nếu hầu hết những cuộc nói chuyện của bạn chỉ là những trận la mắng hoặc những bài thuyết giảng dài dòng, con có thể sẽ cảm thấy thiếu an toàn khi nói với bạn về hành vi chúng đã làm. Nếu chỉ biết chỉ trích lỗi lầm hoặc làm quá những lỗi sai của con, trẻ sẽ né tránh thừa nhận thiếu sót của mình. 


Cách con nói chuyện với bạn được quyết định bởi cách bạn nói chuyện với con. Có lẽ bạn sẽ cần một khoảng thời gian để khiến con tin mình sẽ không bị phạt nếu nói ra sự thật. Vì thế cho đến lúc đó, hãy cứ kiên nhẫn với bản thân và với cả con nữa.


Kịch bản gợi ý giải quyết tình huống dành cho cha mẹ

Quay lại tình huống đã nói lúc trước, khi con trai bạn giật miếng bánh sandwich trên tay em và ném nó vào góc phòng

Giả định sau đó bạn nói chuyện với con khi cậu bé đang chơi Lego

Bạn: “Bữa trưa hôm nay tệ quá con trai nhỉ?”

Con: “Em ý bắt đầu trước! Em ấy cũng phải bị mắng chứ ạ?”

Bạn: “Sẽ không có ai la hét ở đây cả con trai, nhưng mẹ nghĩ em con đang rất khó chịu và buồn đấy.”

Con: “Vâng con biết, rất buồn là khác.”

Bạn: “Có phải em đã nói hay làm gì đó khiến con giận không?”

Con: Nhún vai, “Con cũng chẳng biết nữa”

Bạn: “Mẹ thắc mắc không biết có phải em đã trêu gì con không đấy?”

Con: “Con cũng không nhớ.”

Bạn: “Được rồi, không sao hết” (thở dài) “Con có thể tả lại cho mẹ biết con đã buồn thế nào vào bữa trưa nay bằng những miếng Lego này được không? Nếu con cảm thấy không thực sự buồn lắm, hãy đưa mẹ 1 miếng Lego, và nếu con cảm thấy rất buồn, hãy đưa mẹ 5 miếng Lego nhé.”

Con: Lặng lẽ thả các miếng Lego vào tay bạn.

Bạn: “Wow, thế tức là con RẤT buồn! Mẹ đã không biết điều đó! Cám ơn con vì đã nói. Lần tới nếu con lại RẤT giận như vậy, hãy nói với mẹ nhé, chắc chắn mẹ sẽ giúp con.”

Con: Nhún vai lần nữa.

Cái nhún vai này của con chính là tín hiệu kết thúc cuộc nói chuyện.

Đừng lo lắng về việc mình chưa thể biết sâu xa nguyên nhân khiến con giận. Lần tới bạn có thể bắt đầu cuộc trò chuyện khác bằng cách nhắc tới cuộc nói chuyện đã diễn ra lúc trước. Trong tình huống này, ít nhất bạn đã biết cách tỏ ra cảm thông và hiểu được cảm xúc của con. Không chỉ có vậy, bạn còn thành công khi đã mường tượng được mức độ cảm xúc của con thông qua những miếng Lego, đây là những tiền đề rất hiệu quả để bạn có thể bắt đầu cuộc trò chuyện khác trong tương lai.


Phải làm gì nếu tất cả nỗ lực của bạn đều không có hiệu quả?

Trong nhiều trường hợp, ngay cả khi bạn đã tỏ ra kiên nhẫn và cảm thông hết mức thì trẻ vẫn không chịu thừa nhận hoặc nói về lỗi sai của mình. Lúc này, hãy nhờ đến trợ giúp từ những nguồn lực bên ngoài như Chuyên gia Sức khỏe Tâm thần, Cố vấn Trường học hoặc các chuyên gia tư vấn nuôi dạy con cái.


Chúc bạn và con luôn có những cuộc trò chuyện cởi mở để hiểu nhau hơn!