8 LƯU Ý CẦN GHI NHỚ VỀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA TRẺ

Dựa trên nền tảng kiến thức đã có hơn nửa thế kỷ nay, những tiến bộ khoa học gần đây về quá trình phát triển của trẻ nhỏ, cũng như các kiến thức liên quan đến sinh học cơ bản đã cung cấp sự hiểu biết sâu sắc hơn, cùng những giải pháp cải thiện cho các vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển của trẻ. Trong báo cáo “Từ thực tiễn tốt nhất đến các tác động đột phá”, Trung tâm phát triển Trẻ em đã lập một kỷ lục mới khi nghiên cứu thêm được một số khía cạnh chưa từng được nhắc đến về sự phải triển của trẻ nhỏ.



Dưới đây sẽ là 8 lưu ý trong nghiên cứu này có thể cha mẹ sẽ quan tâm


Trẻ sơ sinh lẫn trẻ nhỏ đều bị ảnh hưởng bởi những tác động tiêu cực lên gia đình và môi trường xung quanh trẻ

Những trải nghiệm tiêu cực khi bé còn trong bụng mẹ cũng như ở thời thơ ấu có thể sẽ sinh ra sự gián đoạn hóa học và thể chất ảnh hưởng tới sự phát triển của trẻ suốt quãng đời về sau. Không chỉ có vậy, các thay đổi sinh học liên quan đến những trải nghiệm tiêu cực còn có thể tác động lên hệ nội tạng của trẻ, làm tăng nguy cơ suy giảm không chỉ khả năng học tập, hành vi mà còn gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ sau này. 


Sự phát triển của trẻ cũng giống như một quá trình tương tác mạnh mẽ, vì thế gen di truyền không hoàn toàn bị tác động đến cuộc sống sau này của trẻ

Môi trường sống của một đứa trẻ trước và sau khi được sinh ra cung cấp cho trẻ những trải nghiệm mạnh mẽ có tác động hóa học đến một số gen nhất định bằng cách xác định mức độ và thời điểm những gen này được bộc lộ. Chính vì vậy, trong khi các yếu tố di truyền ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của con người, thì các yếu tố môi trường lại có khả năng thay đổi các yếu tố di truyền đó. 

Ví dụ, trẻ nhỏ được sinh ra bẩm sinh đã có năng lực học cách kiểm soát các xung, tập trung và ghi nhớ thông tin, nhưng những kinh nghiệm trẻ trải qua ngay từ những năm tháng đầu đời lại là nền tảng quyết định những kỹ năng đó có được phát triển mạnh mẽ hay không.


Mặc dù bố mẹ là những người gắn bó với trẻ thường xuyên nhất ngay từ khi mới sinh ra, nhưng trẻ vẫn có thể hưởng lợi từ các mối quan hệ với những người chăm sóc khác ngoài cha mẹ cả trong và ngoài phạm vi gia đình

Những mối quan hệ lành mạnh của trẻ với những người khác không phải cha mẹ hoàn toàn không có ảnh hưởng gì đến sự gắn kết của trẻ với bố mẹ. Trên thực tế, các mối quan hệ này còn thúc đẩy kỹ năng xã hội và cảm xúc của trẻ. Chính vì lẽ đó, những gián đoạn và ảnh hưởng xấu lên các mối quan hệ tương tác giữa trẻ và người chăm sóc có thể làm suy yếu các kỳ vọng của trẻ về sự an toàn và mong muốn được đáp ứng nhu cầu khác.


Phần lớn cấu trúc não bộ trẻ được hình thành trong vòng 3 năm đầu sau khi sinh, tuy nhiên sự phát triển này vẫn còn tiếp diễn đến thời điểm trẻ tròn 3 tuổi

Tuy nhiên, những khía cạnh cơ bản của chức năng não bộ như khả năng nhìn và nghe lại phụ thuộc chính vào những trải nghiệm đầu đời cũng một số khía cạnh liên quan đến sự phát triển cảm xúc của trẻ. Mặc dù các vùng não dành để xử lý các chức năng bậc cao liên quan tới năng lực xã hội, cảm xúc, nhận thức (những kỹ năng thuộc chức năng điều hành) bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi những tác động, trải nghiệm đầu đời của trẻ, nhưng các chức năng đó vẫn tiếp tục phát triển khi trẻ đến độ tuổi thiếu niên và trưởng thành. Do vậy, mặc dù chúng ta đều biết một nguyên tắc cơ bản đó là “sớm còn hơn muộn” thì cha mẹ cũng nên cảm thấy vui vì các kỹ năng cơ bản của trẻ vẫn còn tiếp tục được cải thiện cả sau khi trẻ qua 3 tuổi, và trong suốt quá trình trưởng thành.


Trẻ bị bỏ bê và thiếu sự quan tâm có nguy cơ suy giảm sức khỏe và sự phát triển nặng hơn trẻ bị lạm dụng thể chất

Khi so sánh những đứa trẻ bị ngược đãi về mặt thể chất với những đứa trẻ phải trải qua thời gian bị bỏ rơi, thiếu quan tâm kéo dài, thực tế đã cho thấy các em bé bị bỏ bê có những biểu hiện suy giảm nhận thức, gặp các vấn đề liên quan đến sự tập trung, ngôn ngữ, học tập, hành vi nặng nề hơn các em bé bị ngược đãi thể xác. Điều này cho thấy, sự gián đoạn và lơ là giữa mối quan hệ của trẻ với cha mẹ và người xung quanh có thể gây ra thảm họa khủng khiếp hơn những tác động lên thể chất trẻ. Đáng buồn là hầu hết chúng ta đều không mấy quan tâm đến khía cạnh tinh thần này.


Trẻ nhỏ sống trong nghịch cảnh hoặc bạo lực không phải lúc nào cũng lớn lên hung hăng bạo lực

Mặc dù những đứa trẻ trưởng thành trong môi trường bạo lực do bị tác động xấu lên sự phát triển của não bộ nên có nguy cơ cao lớn lên thành người bạo lực, hung hăng, nhưng sự thật không phải lúc nào cũng vậy. Nếu được giúp đỡ và có các mối quan hệ, các phương pháp điều trị tích cực, những đứa trẻ này hoàn toàn có thể trở thành những công dân tốt bụng lương thiện.


Chỉ đưa trẻ thoát khỏi môi trường nguy hiểm là chưa đủ để loại bỏ những tác động tiêu cực lên ký ức và trải nghiệm của trẻ

Không có nghi ngờ hay sai trái khi ngay lập tức đưa một đứa trẻ thoát khỏi những tình huống gây nguy hiểm. Tuy nhiên chỉ thế thôi là chưa đủ, vì những trải nghiệm đó vẫn có thể ảnh hưởng đến tâm lý trẻ về sau. Để trẻ hồi phục hoàn toàn sau chấn động, người lớn cần cho trẻ ở trong một môi trường an toàn cùng đầy đủ sự quan tâm, chăm sóc cần thiết.


Độ bền bỉ của trẻ phụ thuộc vào tác động đến từ những mối quan hệ xung quanh, chứ không chỉ do một mình trẻ tự cố gắng

Khả năng thích ứng và phát triển bất chấp nghịch cảnh của trẻ phụ thuộc nhiều vào các mối quan hệ hỗ trợ, hệ thống sinh học và biểu hiện của gen di truyền. Vì thế quan niệm của nhiều người khi cho rằng chỉ cần vẽ ra cho trẻ một hình mẫu lý tưởng nào đó để trẻ học theo là hoàn toàn sai lầm. Bởi khoa học đã chứng minh một mối quan hệ hỗ trợ gắn kết chặt chẽ, cùng các cơ hội phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề chính là những nền móng quan trọng củng cố năng lực vượt khó của trẻ.


Trên đây là 8 lưu ý mới cần lưu ý trong quá trình phát triển của trẻ nhỏ. Cha mẹ hãy ghi nhớ để có những điều chỉnh thích hợp nhất khi nuôi dạy con cái nhé.


Nguồn: developingchild.harvard.edu