NHỮNG HỆ THỐNG GIÁO DỤC TỐT NHẤT THẾ GIỚI ĐANG VẬN HÀNH NHƯ THẾ NÀO?

Ở Hàn Quốc và Phần Lan, điều quan trọng không phải là tìm được một ngôi trường “đúng”.


50 năm về trước, hệ thống giáo dục của cả Hàn Quốc và Phần Lan đều rất tệ. Phần Lan có nguy cơ trở thành con ghẻ của nền kinh tế Châu Âu. Hàn Quốc thì bị tàn phá bởi nội chiến. Nhưng chỉ sau hơn nửa thế kỷ, cả Hàn Quốc và Phần Lan đã thay đổi hệ thống giáo dục và giờ đều đã trở thành những đất nước nổi tiếng toàn cầu với những kết quả giáo dục xuất sắc. Những nước khác có thể học hỏi được gì từ hai mô hình giáo dục vô cùng thành công nhưng lại hoàn toàn trái ngược nhau?


Mô hình của Hàn Quốc: Bền bỉ và rất rất rất chăm chỉ


Marc Tucker, chủ tịch và giám đốc điều hành của Trung tâm Giáo dục và Kinh tế Quốc gia, cho rằng: Nhiều thiên niên kỷ qua, cách duy nhất dể leo lên bậc thang kinh tế - xã hội và tìm được công việc ổn định là đi thi. Giám thị của cuộc thi là người đại diện cho vua; Những kỳ thi này đòi hỏi kiến thức sâu rộng và được coi là những sự kiện quan trọng, vô cùng khó. Ngày nay, ở nhiều nước Khổng Tử, dạng thành quả giáo dục được thúc đẩy bởi văn hóa thi cử vẫn đang được chú trọng.


Người Hàn Quốc đạt được thành tựu nổi bật: Một đất nước có tỉ lệ 100% biết chữ. Nhưng thành công đi kèm với một cái giá phải trả.

So với các nước đó, Hàn Quốc nổi bặt hơn cả là đất nước khắc nghiệt nhất và, có thể nói, là đất nước thành công nhất. Người Hàn Quốc đạt được thành tựu nổi bật: Một đất nước có tỉ lệ 100% biết chữ, đừng đầu những bài kiểm tra so sánh của quốc tế bao gồm những bài kiểm tra về tư duy phản biện và phân tích. Nhưng thành công đó đi kèm với một cái giá phải trả.: Học sinh liên tục bị đè nặng bởi những áp lực học tập. Ở đây, họ không cho rằng tài năng là yếu tố đầu tiên để đánh giá, bởi nền văn hóa này tin vào sự chăm chỉ và cần cù hơn cả, không có bất kỳ lời bào chữa cho thất bại. Trẻ em ở đây học quanh năm, ở trường rồi với gia sư. Nếu bạn học hành đủ chăm, bạn có thể có đủ thông minh.


Phụ nữ Hàn Quốc cầu nguyện cho con cái được thi cử đỗ đạt. Photo by Chung Sung-Jun/Thinkstock.


Andreas Schleicher, giám đốc giáo dục và kỹ năng ở PISA và cố vấn đặc biệt về chính sách giáo đục ở OECD cho rằng: “Về cơ bản, người Hàn Quốc tin rằng họ phải vượt qua giai đoạn rất khó khăn này để có tương lai tốt hơn. Họ coi đó chỉ là sự bất hạnh tạm thời nhưng sẽ giúp họ có được hạnh phúc về lâu dài. Và không chỉ có cha mẹ tạo áp lực với con cái, bởi nền văn hóa này có truyền thống đề cao sự đồng nhất và kỷ luật, cho nên áp lực từ bạn đồng trang lứa cũng khiến mong đợi kết quả học tập cao hơn. Tinh thần cộng đồng này đã thể hiện ngay trong giáo dục từ rất sớm thời ấu thơ – khẳng định bởi Joe Tobin, giáo sư về lĩnh vực giáo dục tuổi ấu thơ của trường Đại học Georgia – nơi chuyên sâu về nghiên cứu so sánh quốc tế. Ở Hàn Quốc, cũng như những nước Châu Á khác, kích cỡ lớp học đều rất lớn – một điều mà những bậc phụ huynh ở Mỹ không mấy mong muốn. Nhưng, ở Hàn Quốc, họ coi đó là mục tiêu để giáo viên dẫn dắt lớp học của mình như một cộng đồng và để học sinh phát triển mối quan hệ với bạn bè đồng trang lứa. Ở các nhà trẻ của Mỹ, giáo viên tập trung vào việc phát triển quan hệ cá nhân với học sinh và thường xuyên can thiệp vào mối quan hệ bạn bè.


Amanda Ripley, tác giả của cuốn sách The Smartest Kids in the World: And How They Got That Way (tạm dịch: Những đứa trẻ thông minh nhất thế giới: Và cách chúng đạt được điều đó) cho rằng: “Tôi nghĩ rằng rõ ràng, có cách tốt hơn và tệ hơn để giáo dục con của mình. Đồng thời, nếu tôi phải chọn giữa giáo dục Mỹ trung bình và giáo dục Hàn Quốc trung bình cho con của mình, tôi sẽ miễn cưỡng chọn mô hình của Hàn Quốc. Thực tế là, trong thế giới hiện đại, một đứa trẻ sẽ phải biết cách học như thế nào, làm việc chăm chỉ ra sao và cần phải tiếp tục như thế nào sau những lần thất bại. Và mô hình của Hàn Quốc dạy chúng điều đó.”


Mô hình của Phần Lan: Lựa chọn hoạt động ngoại khóa, động lực nội tại


Mặt khác, ở Phần Lan, học sinh học về lợi ích của cả sự nghiêm khắc và linh động. Các nhà giáo dục cho rằng: Mô hình của Phần Lan hoàn hảo đến không tưởng.


Phần Lan có một ngày đi học ngắn với rất nhiều những hoạt động ngoại khóa do trường tài trợ, bởi người Phần tin rằng việc học hỏi quan trọng thường xảy ra ngoài cánh cửa lớp học.

Ở Phần Lan, trường học là trung tâm của cộng đồng Trường học không chỉ cung cấp dịch vụ giáo dục mà còn cả giáo dục xã hội. Với họ, giáo dục là xây dựng danh tính.


Văn hóa Phần Lan đề cao động lực nội tại và việc theo đuổi sở thích cá nhân. Họ có một ngày đi học tương đối ngắn với rất nhiều những hoạt động ngoại khóa do trường tài trợ, bởi, theo văn hóa, họ tin rằng việc học hỏi quan trọng thường xảy ra ngoài cánh cửa lớp học. (Có ngoại lệ hay không? Thể thao không được trường tài trợ mà được các thị trấn ở đó tài trợ) Một phần ba lớp học ở bậc trung học phổ thông là tự chọn và thậm chí họ có quyền được lựa chọn họ sẽ tham gia kỳ thi tuyển sinh đại học nào. Đây là một nền văn hóa ít áp lực, coi trọng sự đa dạng trong trải nghiệm học tập.


Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc thả lỏng trong giáo dục. Hệ thống giáo dục ở đây khá nghiêm khắc, động lực của họ đến từ lịch sử đất nước bị mắc kẹt giữa những siêu cường quốc Châu Âu – quan điểm của Pasi Sahlberg, nhà giáo dục Phần Lan và tác giả cuốn sách Finnish Lessons: What the World Can Learn From Educational Change in Finland. (Tạm dịch Bài học Phần Lan: Thế giới học được gì từ cải cách giáo dục ở Phần Lan)

Giáo viên ở Phần Lan trung bình dạy 600 giờ một năm và họ dành thời gian còn lại để phát triển sự nghiệp. Ở Mỹ, giáo viên đứng lớp 1,100 giờ một năm, với rất ít thời gian cho những nhận xét phản hồi cho công việc của mình.

Sahlberg cho rằng: “Chìa khóa nằm ở giáo dục. Người Phần thực sự không tồn tại ngoài Phần Lan. Đây là điều khiến họ coi trọng giáo dục hơn. Ví dụ, không ai nói ngôn ngữ khá buồn cười mà chúng tôi đang nói. Phần Lan là đất nước song ngữ, và mọi học sinh học cả tiếng Phần và tiếng Thụy Điển. Bất kỳ người Phần nào muốn thành công đều phải thông thạo ít nhất một thứ tiếng nữa, và thường là tiếng Anh, những cũng có những ngôn ngữ khác như Đức, Pháp, Nga, ... Thậm chí ngay cả những đứa trẻ nhỏ nhất cũng hiểu được rằng không ai khác sẽ nói tiếng Phần và nếu chúng muồn làm bất cứ điều gì, họ cần phải học ngôn ngữ.


Người Phần và Hàn Quốc có một điểm chung: sự kính trọng sâu sắc với giáo viên và những thành công giáo dục của họ. Ở Phần Lan, chỉ một trong mười ứng cử viên cho chương trình sư phạm được lựa chọn. Sau sự việc 80% trường cao đẳng sư phạm đóng cửa vào năm 1970, chỉ có những chương tình đào tạo đại học tốt nhất tồn tại, gia tăng địa vị của nhà giáo dục trên toàn đất nước. Giáo viên ở Phần Lan trung bình dạy 600 giờ một năm và họ dành thời gian còn lại để phát triển sự nghiệp, gặp gỡ đồng nghiệp, học sinh và gia đình. Ở Mỹ, giáo viên đứng lớp 1,100 giờ một năm, với rất ít thời gian cho hợp tác, những nhận xét phản hồi cho công việc của mình hay phát triển sự nghiệp.


Người Mỹ có thể thay đổi văn hóa giáo dục như thế nào


Theo những gì diễn giả TED Sir Ken Robinson nói trong bài nói năm 2013 ( Làm thế nào để thoát khỏi thung lũng tử thần của giáo dục), khi nói đến những trở ngại hiện tại của giáo dục Mỹ, “ Cuộc khủng hoảng bỏ học chỉ là một phần của tảng băng trôi. Điều đã bị bỏ qua là tất cả đứa trẻ đang đi học nhưng không hề chú tâm hay hứng thú với việc học, chúng không có được bất kỳ lợi ích thực sự nào từ việc học.” Nhưng không nhất thiết phải như vậy.


Amanda Ripley cho rằng “Văn hóa là thứ có thể thay đổi. Nó linh hoạt hơn chúng ta nghĩ. Văn hóa có rất nhiều yếu tố chảy xung quanh nó, một vài yếu tố được kích hoạt và một vài yếu tố khác thì là tiềm ẩn. Nhờ vào tính cấp bách về kinh tế hoặc thay đổi trong lãnh đạo hoặc một sự cố lịch sử, những yếu tố đó được kích hoạt.”


Tin tốt là, “Chúng ta, những con người của nước Mỹ, có rất nhiều điều trong văn hóa giúp tạo nên một hệ thống giáo dục vô cùng vững chắc, như những đấu tranh lâu dài về bình đẳng cơ hội và chế độ nhân tài hợp lý và mạnh mẽ.” – theo quan điểm của Ripley.


Một lý do mà ta vẫn chưa cải thiện được nhiều đối với giáo dục trong 50 năm qua là bởi vì tầm quan trọng về kinh tế vẫn chưa được nhìn nhận, đối với những đứa trẻ ở Mỹ trong việc thành thạo kỹ năng tư duy phản biện và xử lý vấn đề phức tạp để sống sót. Nhưng điều đó không còn đúng nữa. “Văn hóa đang tụt lùi cần phải bắt kịp với thực tế của kinh tế. Vì vậy, những đứa trẻ của chúng ta đang không phát triển với loại kỹ năng này hay sự bền bỉ để đạt được điều đó trong nền kinh tế toàn cầu.”


Trong một lớp học của Mỹ năm 1899. Photo via The Library of Congress.


“Chúng ta là những tù nhân của những bức ảnh này và của những trải nghiệm giáo dục mà chúng ta có.” - Tony Wagner, chuyên gia của trung tâm phát kiến giáo dục của Harvard và tác giả của cuốn sách The Global Achievement Gap. (Cách biệt toàn cầu về thành quả giáo dục) “Chúng ta muốn trường học cho con trẻ phản ánh trải nghiệp của chính chúng ta hay những gì chúng ta nghĩ chúng ta muốn. Điều này giới hạn khả năng tư duy sáng tạo của chúng tavề một loại giáo dục mới. Nhưng một vài thay đổi bộ máy tự động này sẽ không thể nào đáp ứng được thế giới của thế kỷ 21. Chúng ta cần có một cuộc đại tu hoàn toàn.”


Có lẽ, ngày nay, văn hóa lựa chọn của người Mỹ đã đặt trách nghiệm lên các bậc cha mẹ để tìm cho con mình một ngôi trường “đúng”, hơn là tin tưởng rằng tất cả ngôi trường đều có thể giúp con em mình chuẩn bị cho giai đoạn trưởng thành. Ám ảnh của chúng ta với tài năng luôn đặt áp lực đối với học sinh phải “thông minh”, hơn là năng lực của người lớn giúp chúng tìm ra. Và hệ thống quỹ trường học cũ kỹ của ta khiến giá trị tài sản trở thành thứ quyết định ngân sách cho mỗi học sinh, chứ không phải giá trị thực sự.

Nhưng văn hóa giáo dục Mỹ sẽ như thế nào vào ngày mai? Ở những nền văn hóa giáo dục thành công nhất trên thế giới, hệ thông giáo dục có trách nhiệm làm nên thành công của người học sinh, không chỉ mỗi bố mẹ, không chỉ mỗi học sinh, không chỉ mỗi giáo viên. Văn hóa tạo nên hệ thống. Mong rằng Mỹ có thể tìm thấy sự kiên trì và quyết tâm thay đổi văn hóa của chính mình – một bậc phu huynh, một học sinh, giáo viên một lúc.


Featured image via iStock.


Tác giả: Amy S.Choi


Phương Ngô (dịch từ ted.com)

Bản quyền bài dịch thuộc về raisedhappy.co. Vui lòng ghi rõ nguồn khi chia sẻ bài viết này.

155 views

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS