TẠI SAO NỖI ĐAU TINH THẦN CẦN ĐƯỢC COI TRỌNG NGANG BẰNG NỖI ĐAU THỂ CHẤT?

Nếu ta làm vậy, ta sẽ trở nên tử tế hơn, đồng cảm hơn với người khác và với chính bản thân ta khi trải qua nỗi đau của trái tim tan vỡ - theo quan điểm của nhà tâm lý học Guy Winch.


Trong 20 năm qua, tôi đã tiếp xúc với hàng chục người mang trong mình một trái tim tan vỡ và những ký ức của tôi về họ đều luôn thật sống động. Điều này cũng không quá bất ngờ bởi ta dễ dàng gợi nhớ về sự kiện nào đó nhờ cường độ xuất hiện của nó, và cũng bởi vì những cảm xúc thô mộc, nỗi đau khôn cùng của người có trái tim tan vỡ càng khó để lãng quên. Điều này đặc biệt đúng hơn cả khi bệnh nhân ngồi đối diện tôi lại là một thiếu niên.


Photo by nikko macaspac on Unsplash


Điều khiến tôi nhớ như in về người bệnh nhân trẻ này chính là vì câu chuyện của chàng trai ấy đủ gói gọn cho ta thấy rằng ta đang đối xử sai với nỗi đau tinh thần. Greg là một chàng trai trung học 17 tuổi, cậu là gay và cậu đã tiết lộ giới tính của mình với một vài người bạn ở trường. Greg đã từng có hai năm thầm thương trộm nhớ Devon, một học sinh khóa trên và cũng là một trong hai người gay khác ở trường. Một tháng sau khi công khai giới tính, cuối cùng, Greg gom hết sự dũng cảm của mình, tiến đến bàn ăn trưa Devon đang ngồi, ngỏ lời hẹn hò với Devon. Như những gì thường xảy ra đối với những đứa trẻ khác ở độ tuổi này, Devon từ chối, ngay trong phút chốc và độc ác đến một cách không cần thiết. Trong nỗi thất vọng và bẽ bàng, Greg tới lớp lịch sử để tham gia một bài kiểm tra quan trọng vào ngày hôm đó. Bạn thân của Greg (là một câu trai bình thường) thường ngồi cạnh Greg tiết lịch sử, Greg hy vọng sẽ có một vài phút tâm sự và an ủi với người bạn thân của mình trước khi bắt đầu thi.


Nhưng khi Greg đến lớp, người bạn của mình không có ở đó. Bạn thân của câu ấy đã bị trật khớp đầu gối khi đang chơi bóng rổ lúc nghỉ trưa. Giáo viên lịch sử nhìn thấy đầu gối sưng như vậy, đã cho phép cậu bé nghỉ làm bài kiểm tra để đến phòng y tế kiểm tra. Greg, một mình và không được an ủi, vừa kìm nước mắt, vừa cố tập trung vào bài thi. Biết mình làm bài không được tốt, Greg gặp cô giáo sau giờ để giải thích nguyên nhân cho sự mất tập trung của mình. Nhưng, thay vì đón nhận với sự cảm thông và thương cảm, cô giáo lại mắng Greg vì cho rằng cậu đang “lý do lý trấu”.


“Thực sự rất cần có những cuộc đối thoại cởi mở hơn về ảnh hưởng nghiêm trọng của nỗi đau buồn tan vỡ đến cảm xúc và chức năng hoạt động của cơ thể như thế nào”

Đây là những gì chúng tôi muốn nhắn nhủ tới thanh thiếu niên về nỗi đau tinh thần so với nỗi đau thể chất. Đầu gối của bạn thậm chí chỉ cần sưng nhẹ thôi, nỗi đau thể chất đó sẽ được chú ý và bạn sẽ nhận được sự cảm thông và quan tâm. Nhưng nếu bạn cảm thấy đau buồn đến mức dường như trái tim của mình bị xé toạc khỏi lồng ngực và nỗi đau ấy lớn đến mức bạn không thể tập trung nổi, bạn lại chẳng nhận được bất kỳ điều gì. Nếu đây là cách chúng ta giáo dục lớp trẻ của mình, thì cũng không mấy bất ngờ khi nỗi đau đớn của một trái tim tan vỡ không được thấu hiểu và nỗi đau tinh thần đó thường xuyên bị làm lơ? Và nếu quá trình đào tạo sư phạm không cung cấp cho người giáo viên như câu chuyện ở trên bất kỳ công cụ nào để ứng xử với những học sinh như vậy, ta liệu có nên thấy bất ngờ với phản ứng của cô ấy?


Tôi không ủng hộ việc chúng ta nên tha thứ cho mọi học sinh lấy lý do vì đau buồn nên không làm bài kiểm tra. Nếu như vậy, thì số lượng học sinh làm bài thi chắc hẳn sẽ rất ít. Và việc phân biệt giữa một trải nghiệm đau buồn về tinh thần, tâm lý bình thường thường xuyên xuất hiện ở thanh thiếu niên và một tình huống nghiêm trọng, khẩn cấp, ngoại lệ lại không phải là một câu chuyện dễ dàng. Nhưng nếu xét trong trường hợp của Greg, thì Greg không phải người bị tổn thương do bị từ chối hay cuộc chia tay xảy ra vài ngày hay vài tuần trước đó. Cậu bé ấy là học sinh hạng A, cố gắng kìm nén nước mắt khi đang trong nỗi đau tinh thần vô cùng rõ ràng.


Chúng ta thực sự rất cần những cuộc đối thoại cởi mở hơn về những ảnh hưởng nghiêm trọng của nỗi đau tinh thần đến cảm xúc và chức năng hoạt động của cơ thể như thế nào. Và để những cuộc thảo luận đó hiệu quả, ta cần phải tự tháo bỏ những định hình sẵn có rằng: việc cảm thấy đau buồn, trái tim tan vỡ là điều trẻ con, xấu hổ và không đúng bởi dù ở độ tuổi nào, trái tim tan vỡ có thể hủy hoại bạn. Chúng ta chịu đựng những cơn đau tinh thần không nguôi ngoai ngày qua ngày, tuần này qua tuần khác và đôi khi là liên tục hàng tháng. Cơ thể của ta trải qua những cơn áp lực có thể phá hủy sức khỏe ngắn hạn và dài hạn. Nỗi đau mất mát kích hoạt mạch não gây ra triệu chứng vã thuốc/lên cơn ghiền tương tự như những người bị nghiện cocain và heroin. Khả năng tập trung, suy nghĩ sáng tạo, xử lý vấn đề và hoạt động bình thường sẽ sút giảm nghiêm trọng. Cuộc sống của ta bị đảo ngược và để rồi ta rơi vào khủng hoảng, tự hỏi ta là ai và làm thế nào để ta có thể tiếp tục tiến về phía trước.


“Nghiên cứu chỉ ra rằng khi nỗi đau mất mát không được xã hội thừa nhận, chúng ta sẽ ngầm chấp nhận những tiêu chuẩn này và coi những cảm xúc và phản ứng như vậy là những hành vi vô lý.”

Khi những cảm xúc này không được công nhận, trải nghiệm đau đớn sẽ trở nên khó khăn hơn trước. Bạn bè, người yêu thương ta có thể an ủi, dỗ dành ta nhưng cũng chỉ trong một thời gian nhất định. Trường học, các tổ chức, công sở và ngay cả hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe đã không làm được điều này (dù cũng đã có một vài người sếp hành động vô cùng tử tế).


Điều không thể chấp nhận được hơn cả là chúng ta, về cơ bản, không hề mù mờ về nỗi đau tinh thần. Khi một người thân qua đời, đặc biệt nếu đó là vợ/chồng, bố mẹ hoặc con cái, ta được phép nghỉ ngơi, ta nhận được sự thấu hiểu và thương cảm, ngầm hiểu rằng ta sẽ không thể làm việc hết năng suất khi mất mát. Tương tự, sếp cũng, ít nhất là, tạo điều kiện và thông cảm khi họ biết nhân viên của mình đang trải qua một giai đoạn khó khăn khi gia đình đổ vỡ. Nỗi đau mất mát trong những trường hợp này đều được công nhận bất luận mức độ quan trọng ra sao.


Nhưng những kiểu mất mát khác như nỗi đau tan vỡ mà ta nói đến ở câu chuyện trên chưa từng được nhìn nhận hay chấp nhận. Những cảm xúc ấy bị chối bỏ, dù rằng chúng ta đã suy sụp tinh thần đến như nào. Ta không chỉ bị tước mất sự ủng hộ và thương cảm mà ta còn bị ép buộc phải chôn chặt sự mất mát của bản thân bởi nếu không, ta sẽ bị đánh giá là quá đa cảm, trẻ con và yếu ớt.


Tôi quan tâm tới việc chúng ta đang đánh giá thấp những dạng đau buồn đó không phải chỉ bởi những suy nghĩ của cá nhân tôi khi tiếp xúc với những bệnh nhân như vậy. Rất nhiều nghiên cứu về nỗi đau mất mát bị chối bỏ đã tìm ra rằng khi nỗi đau mất mát không được xã hội thừa nhận, chúng ta sẽ ngầm chấp nhận những tiêu chuẩn này và coi những cảm xúc và phản ứng như vậy là những hành vi vô lý. Việc thiếu đi những hợp thức nội tại và ngoại lai cũng được chỉ ra là tạo nên những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm lý và gia tăng nguy cơ mắc bệnh trầm cảm lâm sàng.


Nếu những nỗi đau tinh thần là những thứ hữu hình thì những gì ta chịu đựng, nhữnt nỗi đau vụn vỡ sẽ không bị chối bỏ lâu đến như vậy. Khi ta đi làm, đi học với một chân, tay bị gãy hay thậm chí chỉ là một ngón ay bị gãy, ta vẫn được chú ý nhiều hơn, quan tâm nhiều hơn và được ưu tiên hơn là so với khi trái tim vụn vỡ, bởi ta có thể thấy được thanh nẹp và băng bó – đó là những bằng chứng cho thấy ta đang đau đớn. Gãy xương không thể gây ra những tổn thương tâm lý, cảm xúc và nhận thức mà nỗi đau của một trái tim vụn vỡ có thể gây ra.tt


Photo by Tom Pumford on Unsplash


Hầu hết các công ty đều ngần ngại quy định phụ cấp cho “lý do sức khỏe tinh thần” – thường thiếu chuẩn đoán tâm thần bởi họ sợ rằng nhân viên sẽ cố ý lợi dụng điều đó. Tuy nhiên, những suy đoán của họ đều thiển cận và sai định hướng. Bởi khi không tạo điều kiện cho nhân viên thời gian cần thiết để chữa lành vết thương tinh thần, các công ty chắc chắn sẽ đối mặt với vấn đề nhân viên làm việc kém năng suất.


“Nếu trường học coi trọng nỗi đau tinh thần ngang bằng nỗi đau thể chất, họ có thể đào tạo những nhà giáo dục trở nên đồng cảm hơn với những sinh viên phải chịu đựng nỗi đau như vậy.”

Nếu những doanh nghiệp nhận ra được ảnh hưởng tàn phá của nỗi đau vụn vỡ và cho nhân viên thời gian để đau khổ, tìm kiếm sự giúp đỡ và hồi phục, nó sẽ giúp họ trở lại làm việc năng suất sớm hơn họ có thể ở thời điểm hiện tại. Thay vì che dấu đồng nghiệp, bạn cùng lớp, giáo viên và sếp nỗi đau tinh thần của mình, chúng ta có thể chữa lành nó nhanh hơn và giảm thiểu tối đa khoảng thời gian làm việc kém năng suất. Và nếu trường học chấp nhận sự thật cơ bản rằng nỗi đau tinh thần cũng quan trọng, hợp lý và có sức mạnh tàn phá như nỗi đau thể chất, họ có thể đào tạo những nhà giáo dục trở nên thương cảm hơn với những sinh viên phải chịu đựng nỗi đau như vậy. Không có lý do gì mà ta không dạy thanh thiếu niên làm cách nào để tránh những lỗi sai khiến nỗi đau tinh thần trở nên tệ hơn và làm thế nào để áp dụng những thói quen tăng cường sức khỏe tinh thần và chữa lành. Nhưng chúng ta đã không làm.


Nếu nỗi đau tinh thần có thể nhìn thấy, ta sẽ cư xử hoàn toàn khác. Ta sẽ nói lời chia tay tử tế hơn, ta sẽ từ chối người bày tỏ niềm yêu mến với ta bớt độc ác hơn, ta sẽ quan tâm nhiều hơn khi ta thấy một ai đó ngồi một mình với nét mặt buồn rầu rĩ. Ta sẽ trở nên kiên nhẫn hơn và ít đánh giá hơn khi một người bạn chưa thể vượt qua nỗi đau thất tình. Và khi chính trái tim của ta cũng vụn vỡ, ta sẽ thương cảm chính bản thân mình hơn, cảm thấy bớt xấu hổ vì sự suy sụp của bản thân và cởi mở hơn để tìm đến sự giúp đỡ cần thiết.


Bây giờ, dù vậy, ta phải nhắc nhở bản thân rằng mặc cho ta chưa nhận được sự ủng hộ từ những tổ chức, không có nghĩa rằng chúng ta không thể tự vệ với những cuộc tấn công của đau buồn và tan vỡ. Có rất nhiều điều ta có thể làm và nên tránh xa – làm dịu đi nỗi đau tinh thần, đẩy nhanh quá trình phục hổi và chữa lành những vết thương tinh thần và tâm lý mà ta đang chịu đựng. Thấu hiểu những loại sai lầm nào ta phải tránh và cách để không bị mắc kẹt, hiểu được cần phải hành động như thế nào, áp dụng thói quen nào để chữa lành, chính là ta đã không còn cần phải tìm đến một liều chữa trị mà ta vốn không thể làm chủ: thời gian.


Chúng ta có thể giúp chữa lành trái tim của chính mình, và chúng ta cũng có thể chủ động hơn, cảm thông hơn khi giúp đỡ người khác chữa lành trái tim vụn vỡ của họ. Nỗi đau tinh thần ở xung quanh ta. Đã đến lúc ta cần mở mắt ra và nhìn nhận nó, bởi chỉ khi đó, ta mới có thể chữa lành và tiến về phía trước.


Phương Ngô (Theo TED)

65 views

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS