PHƯƠNG PHÁP ĐỘC ĐOÁN TRONG NUÔI DẠY TRẺ & HỆ QUẢ

Một số cha mẹ cho rằng sự mềm mỏng, khéo léo sẽ là bài học tốt với con. Nhưng bên cạnh đó, nhiều bậc phụ huynh lại áp dụng khá chính xác câu “Yêu cho roi cho vọt”, sử dụng những biện pháp giáo dục con khá khắc nghiệt mà theo các nhà tâm lý học thì đây là những “Phương pháp giáo dục con kiểu độc đoán”. Vậy chính xác kiểu giáo dục này tại sao lại được cha mẹ tín nhiệm đến vậy? Và nó có hại như thế nào với con trẻ?



Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé cha mẹ.

I. Định nghĩa về những “Bậc phụ huynh độc đoán”

Phụ huynh độc đoán, hay còn có thể gọi là những bậc cha mẹ độc tài là những người có phương pháp giáo dục trẻ rất cứng nhắc. Họ đặt nhiều gánh nặng và kỳ vọng lên con trẻ, còn bản thân lại luôn lạnh lùng, xa rời con và tỏ ra không quan tâm tới những mong muốn của con.

II. Đặc điểm tính cách của những bậc cha mẹ độc đoán

1. Họ luôn đặt kỳ vọng lớn

Nhìn chung, những bậc cha mẹ độc đoán trong cách nuôi dạy trẻ thường đặt ra rất nhiều quy tắc, tiêu chuẩn với con cái. Những quy tắc này có tác dụng buộc con phải làm theo những gì cha mẹ muốn và đảm bảo con không gây ra sai lầm nào ngay từ khi còn nhỏ.

Một số quy tắc thậm chí còn được áp lên trẻ một cách vô cớ và không có lý do giải thích. Nhưng trẻ vẫn phải tuân theo. Trường hợp trẻ không làm đúng những quy tắc này, cha mẹ sẽ cho là chúng không đủ năng lực và đây là điều không thể chấp nhận được.


2. Họ luôn lạnh lùng và thiếu gần gũi với con

Những bậc phụ huynh độc đoán luôn thiếu gần gũi và thân thiện với con cái, họ tỏ ra lạnh lùng, khắc nghiệt với con. Khi con làm sai hoặc không đạt được những thứ đúng với kỳ vọng của cha mẹ, họ sẽ phản ứng bằng cách la hét, nhiếc móc trẻ và ngừng những hành động bày tỏ tình yêu thương với con.


3. Họ luôn có xu hướng thích kiểm soát con

Cha mẹ độc đoán luôn có suy nghĩ rằng mình có quyền bắt con cái vâng lời mà không được phản kháng hay có bất cứ câu hỏi nào chống lại mình.

Họ kiểm soát con trong mọi tình huống, hoạt động của cuộc sống từ cách trẻ nói chuyện, cách trẻ ứng xử ở nơi công cộng, trang phục trẻ mặc hàng ngày, các hoạt động trẻ tham gia và cả yêu cầu luôn đạt điểm số cao trong học tập.

Đối với những bậc phụ huynh độc đoán, đối với họ con cái hoàn toàn không có quyền và khả năng tự đưa ra quyết định. Điều này khiến trẻ trở nên yếu đuối về tư duy và thiếu khả năng tự tìm tòi, khám phá và làm việc độc lập

4. Họ luôn tôn sùng lối “Giao tiếp 1 chiều”

Nghĩa là con cái chỉ được quyền nghe và làm theo, không được phép phản kháng chống lại lời cha mẹ vì “Bố/mẹ đã nói như vậy rồi”. Các bậc cha mẹ độc đoán cũng không bao giờ tìm kiếm hay cố gắng tiếp thu phản hồi của con mình. Tất cả mọi ý kiến của con có xu hướng phản ứng lại lời những bậc cha mẹ này đều sẽ bị cho là hành vi chống đối và thách thức.


5. Họ đưa ra những hình phạt vô cùng khắt khe với con

Tạo cho con sự sợ hãi luôn là vũ khí tối thượng mà các bậc cha mẹ độc đoán sử dụng để đe nẹt con. Nhất là khi trẻ không đạt được kỳ vọng như cha mẹ mong muốn. Họ có thể sẽ dùng những hình phạt cực kỳ cứng nhắc như: lăng mạ, chửi bới, xúc phạm hoặc thậm chí là đánh đập con.

III. Có cha mẹ độc đoán, con cái sẽ ra sao?

Trong số 4 kiểu nuôi dạy con cái mà nhà tâm lý học Baumrind đã đưa ra, thì kiểu nuôi dạy con độc đoán sẽ có những tác động tiêu cực nhất lên tâm lý của trẻ (3 kiểu nuôi dạy trẻ còn lại bao gồm: nuôi dạy con có thẩm quyền, nuôi dạy thoải mái và nuôi dạy kiểu không để tâm).


Bên cạnh đó, cũng có nhiều nghiên cứu đã chứng minh, trẻ bị nuôi dạy bằng hình thức độc đoán thường sẽ:

- Có tính tuân thủ cao khi ở nhà hoặc ở cạnh cha mẹ

- Luôn cảm thấy mình không hạnh phúc

- Thiếu tính tự lập

- Trở nên rất hiếu chiến khi phải chịu áp lực

- Một số trẻ còn tỏ ra cực hung bạo khi không ở nhà hoặc không có cha mẹ bên cạnh

- Một khác luôn tỏ ra nhút nhát và sợ sệt quá mức khi gặp người lạ

- Kĩ năng xã hội kém

- Thậm chí nếu cách dạy dỗ này phản tác dụng, nó còn khiến kết quả học tập của trẻ bị sa sút đi

- Thiếu tự tin

- Dễ gục ngã và khó vực dậy sau những thất bại

- Có nguy cơ cao mắc chứng nghiện rượu, thuốc lá, lạm dụng chất gây nghiện hoặc mắc chứng trầm cảm, lo âu và tự sát.

IV. Tại sao nhiều bậc cha mẹ lại có xu hướng độc đoán như vậy?

Dù cách nuôi dạy trẻ này mang lại rất nhiều tác động tiêu cực lên tâm lý trẻ, nhưng nhiều bậc phụ huynh vẫn trung thành với nó vì họ tin rằng làm như vậy là cách tốt để giúp con cái trở nên cứng rắn, mạnh mẽ hơn.


Những cha mẹ này cho rằng, cách dạy dỗ độc đoán sẽ giúp trẻ đi vào khuôn khổ từ nhỏ, ngăn chặn nguy cơ con phạm sai lầm và không có xu hướng “Trèo đầu cưỡi cổ bố mẹ” bởi những hành vi và sự đòi hỏi của chúng.


Những bậc cha mẹ này luôn hiểu sai và nghĩ rằng sự độc đoán của mình sẽ khiến con tốt hơn, trong khi kết quả thì hoàn toàn ngược lại.


“Một nghiên cứu được thực hiện tai Israel với những thanh niên 18 tuổi đang thực hiện nghĩa vụ quân sự đã cho thấy sự khác biệt lớn giữa những người được lớn lên trong môi trường giáo dục khắc nghiệt và mềm mỏng, thoải mái. Theo đó, những người luôn phải chịu sự áp lực từ cha mẹ có xu hướng khó thích nghi với môi trường quân đội hơn những người được tạo môi trường và điều kiện thoải mái để phát triển.”

V. Có nên tiếp tục phương pháp giáo dục này

Mặc dù phong cách giáo dục kiểu độc đoán được cho là cứng nhắc và gây ra những hiệu ứng không tốt, tuy nhiên xung quanh vấn đề này vẫn còn có khá nhiều tranh cãi. Một vài nghiên cứu được thực hiện với người Mỹ gốc Phi, gốc Tây Ban Nha hoặc Châu Á đã cho các kết quả ngược lại.


Năm 2011, một bài báo được đăng trên tạp chí phố Wall đã gây ra cuộc tranh luận lớn trên khắp nước Mỹ khi tác giả bài báo cho rằng phong cách giáo dục “Mẹ hổ” của Trung Quốc có nhiều ưu điểm hơn phong cách giáo dục kiểu phương tây vẫn được ưa thích.

Một nghiên cứu khác năm 1998 đến từ Đại học Hồng Kong - Trung Quốc cũng đã ủng hộ quan điểm này và chỉ ra rằng những trẻ em Hồng Kong được giáo dục theo kiểu độc đoán thường có thành tích tốt hơn những đứa trẻ lớn lên theo phong cách giáo dục thẩm quyền (tạo sự dân chủ trong quá trình giáo dục con, cha mẹ lắng nghe ý kiến, phản hồi từ con cái và giải thích cho chúng tại sao phải tuân theo các nguyên tắc, quy định).


Để giải thích cho sự mâu thuẫn này, một nghiên cứu khác được thực hiện tại Hồng Kong cho rằng mô hình các phương pháp giáo dục của Baumrind khá vị chủng. Mặc dù cách giáo dục mẹ hổ có phần độc đoán, nhưng yếu tố đào tạo của phương pháp này lại được đẩy lên cao, chính vì thế mà trẻ em được dạy dỗ theo lối giáo dục này sẽ dễ đạt được những thành công rất lớn về sau.


Tuy lý thuyết nghe có vẻ hợp lý, nhưng sau đó nó đã bị bác bỏ bởi một vài nghiên cứu. Theo đó, những đứa trẻ, dù là trẻ em châu Á cũng đều có thành tích học tập kém hơn khi bị giáo dục theo phương pháp độc đoán của cha mẹ, trong khi những trẻ được cha mẹ lắng nghe, chia sẻ thì lại có kết quả học tập nổi trội hơn.


Và mặc dù nhiều sinh viên châu Á khá giỏi trong các môn học định lượng như toán học, khoa học, nhưng họ lại không có được thành tích xuất sắc trong tất cả các môn học.

Lấy ví dụ, những sinh viên người Mỹ gốc Á thường có điểm SAT thấp hơn điểm toán chẳng hạn.


Không chỉ có vậy, một nghiên cứu cũng được thực hiện tại Hồng Kong đã đưa ra con số đáng sợ, khi có tới 54% học sinh Trung Quốc ở độ tuổi từ 15-19 tuổi tìm đến cái chết, trong khi con số này chỉ là 36% ở Mỹ. Và điều ngạc nhiên là con số 54% này có liên quan đến cách giáo dục độc đoán, thiếu quan tâm và lắng nghe của cha mẹ với con cái, gây ra tâm lý căng thẳng và luôn áp lực cho con.


Bạn thấy đấy, phương pháp giáo dục con kiểu độc đoán mà nhiều bậc phụ huynh vẫn thường áp dụng thực sự đem lại nhiều hệ lụy hơn bạn tưởng. Chính vì điều này, bố mẹ hãy biết cách điều chỉnh cách giáo dục của mình sao cho phù hợp để con trẻ được lớn lên trong môi trường tốt đẹp, lành mạnh và có thể tự do phát huy hết những năng khiếu và sở thích của mình nhé.


Hà Trang dịch từ Parenting for Brain

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS