ĐIỀU GÌ TỐT HƠN: PHẦN THƯỞNG HAY HÌNH PHẠT? HOẶC KHÔNG GÌ CẢ

Những phần thưởng hay những hình phạt là có điều kiện, nhưng tình yêu của chúng ta và sự quan tâm tích cực dành cho con trẻ là vô điều kiện. Dưới đây là những chia sẻ làm thế nào để thay đổi các cuộc trò chuyện và hành vi.


“Tôi thực sự cảm thấy sợ hãi mỗi lần tới giờ đi ngủ.”


Đây là lời chia sẻ của một người bố trong văn phòng trị liệu gia đình của chúng tôi, mô tả những trò đùa của con trai trước giờ đi ngủ. Cậu bé luôn nghịch ngợm và bướng bỉnh hơn khi giờ đi ngủ tới gần. Con phớt lờ những yêu cầu của bố mẹ và trở nên cáu giận khi phải thay bộ đồ ngủ. Bố mẹ cảm thấy vô cùng bất lực và thất vọng.


Họ đã hỏi chúng tôi một câu hỏi - câu mà chúng tôi đã nghe rất nhiều từ các bậc phụ huynh khác rằng liệu họ có nên để con ở ngoài và tách con khỏi những thiết bị điện tử khi con hành xử không ngoan? (Hay nói cách khác là những hình phạt) Hoặc sáng tạo những phương pháp để lôi kéo, dụ dỗ con bằng những món quà và những phần thưởng cho những hành vi tốt? (Hay nói cách khác là những phần thưởng).



Có rất nhiều bố mẹ lớn lên cùng với những hình phạt, và có thể hiểu được rằng họ dựa vào chúng. Nhưng những hình phạt có xu hướng gây ra những xung đột và bỏ qua việc để con được học hỏi. Họ thường gây ra những phản ứng kiểu “chiến - hay- chạy” - kiểu phản ứng nhạy cảm quá độ do căng thẳng khi cơ thể cảm nhận sắp có một trận chiến sắp xảy đến. Sự trừng phạt làm cho chúng ta nổi loạn, cảm thấy xấu hổ hoặc tức giận, kìm nén cảm xúc của chúng ta, hoặc tìm ra mọi cách để không bị “tóm”. Trong trường hợp này, những em bé 4 tuổi sẽ là ví dụ điển hình.


Vậy phải chăng những phần thưởng là những lựa chọn tích cực?


Đừng quá vội vã. Những phần thưởng đôi khi là con dao hai lưỡi. Nhiều gia đình nhận thấy những phần thưởng thu hút (điều này quá hiển nhiên) bởi những phần thưởng có thể kiểm soát một đứa trẻ ngay lập tức. Nhưng những sự kiểm soát đó có thể mất đi hoặc thậm chí ảnh hưởng ngược lại, con sẽ nói: “Mẹ sẽ cho con cái gì khi con làm?” - chia sẻ của một người mẹ (khách hàng của chúng tôi) về con gái của cô ấy.


Qua nhiều thập kỷ, những nhà tâm lý học đã nhận định rằng những phần thưởng có thể làm giảm động lực và cảm giác tận hưởng thành quả. Ví dụ về 2 nhóm: nhóm một là những bạn nhỏ thích vẽ và nhóm hai là những bạn nhỏ được đặt trong tình huống được trả tiền để vẽ; kết quả cho thấy những bạn nhỏ ở nhóm hai vẽ ít hơn các bạn ở nhóm một. Các nhà tâm lý học gọi đó là “Hiệu ứng Overjustification” - phần thưởng bên ngoài làm lu mờ động cơ bên trong của đứa trẻ.


Một số nghiên cứu đã chứng minh rằng cung cấp phần thưởng bên ngoài quá mức cho một hành vi vốn đã đáng làm có thể dẫn đến giảm động lực nội tại, một hiện tượng được gọi là "Hiệu ứng Overjustification". Trong một nghiên cứu, ví dụ, trẻ em được thưởng vì chơi với một món đồ chơi mà chúng vốn đã thích trở nên ít hứng thú với món đồ đó sau khi được thưởng bên ngoài.


Phần thưởng cũng có liên quan đến việc giảm sự sáng tạo. Trong một loạt các nghiên cứu cổ điển, mọi người được đưa ra một bộ tài liệu (một hộp đinh bấm, một cây nến và sách phù hợp) và yêu cầu tìm ra cách gắn nến vào tường. Giải pháp này đòi hỏi tư duy sáng tạo - nhìn thấy các vật liệu theo cách không liên quan đến mục đích của chúng (chẳng hạn như chiếc hộp như một người giữ nến). Những người được biết họ sẽ được nhận phần thưởng đã mất nhiều thời gian hơn để giải quyết tình huống này. Những phần thưởng thu hẹp tầm nhìn của họ, bộ não của họ dừng lại một cách tự do. Họ ngừng suy nghĩ tỉ mỉ và sâu sắc.


Toàn bộ khái niệm về hình phạt và phần thưởng dựa trên những giả định tiêu cực về trẻ em - rằng trẻ cần được kiểm soát và định hình bởi chúng ta. Nhưng chúng ta có thể cân nhắc để hiểu rõ hơn về việc trẻ em có khả năng, có sự đồng cảm, hợp tác, tinh thần đồng đội và làm việc chăm chỉ. Quan điểm đó sẽ thay đổi cách chúng ta nói chuyện với các con theo những cách hiệu quả.


Phần thưởng và hình phạt là có điều kiện, nhưng tình yêu của chúng ta và sự quan tâm tích cực cho trẻ em của chúng tôi nên vô điều kiện. Trên thực tế, khi chúng ta nói chuyện bằng sự đồng cảm và thực sự lắng nghe con cái của chúng ta, các con sẽ có nhiều khả năng lắng nghe chúng ta hơn. Sau đây là các đề xuất về cách thay đổi cuộc trò chuyện và thay đổi hành vi.



Cân nhắc kỹ lưỡng

Những đứa trẻ không đánh những người anh em ruột của chúng, phớt lờ bố mẹ của mình hay cáu giận trong các cửa hàng tạp hóa mà không có lý do. Khi chúng ta giải quyết những gì đang diễn ra, sự giúp đỡ của chúng ta là vô cùng ý nghĩa và lâu dài hơn. Thậm chí cố gắng để cân nhắc kỹ lưỡng khiến những đứa trẻ ít phòng thủ, mở lòng để lắng nghe những giới hạn và luật lệ, và sáng tạo hơn trong việc giải quyết các vấn đề.


Thay vì nói: Hoặc là thân thiện và chia sẻ với các bạn của con, hoặc con sẽ không được xem TV sau đó.


Hãy nói: Mẹ hiểu việc chia sẻ không hề dễ dàng ở những lần đầu tiên và con sẽ cảm thấy đôi chút tức giận. Con có thể nghĩ ra một kế hoạch làm thế nào để vui đùa với mọi người không? Hãy nói mẹ biết nếu con cần giúp đỡ.


Động lực thay vì Phần thưởng

Động lực là điều tốt, khi có thông điệp sâu sắc: “Mẹ luôn tin ở con và mẹ tin rằng con muốn hợp tác và nhận được sự giúp đỡ. Chúng ta là một đội mà.”


Thay vì nói: Nếu con dọn dẹp phòng ngủ của mình, chúng ta có thể đến công viên. Nếu con không làm, không có công viên gì hết.


Hãy nói: Khi phòng ngủ của con sạch sẽ, chúng ta sẽ đến công viên. Mẹ không đợi được lâu đâu, nói mẹ biết nếu con cần sự giúp đỡ.


Giúp đỡ thay vì Phạt

Ý tưởng về một hình phạt sẽ truyền tải thông điệp kiểu như: "Tôi cần phải làm cho bạn đau khổ vì những gì bạn đã làm." Nhiều bậc cha mẹ không thực sự muốn truyền đạt điều này, nhưng họ cũng không muốn cho phép. Tin vui là bạn có thể giữ giới hạn và hướng dẫn trẻ mà không trừng phạt.


Thay vì nói: Trò chơi này không tốt vì thế con sẽ phải dừng lại. Mẹ phải nói với con bao nhiêu lần nữa hả?


Hãy nói: Con đang tức giận, mẹ có thể thấy được điều đó! Mẹ sẽ dừng trò chơi này lại bởi gì nó không an toàn với con. Hãy ra ngoài nhà và bình tĩnh lại con nhé!


Thay vì nói: Con đã thô lỗ với mẹ và thề thốt với mẹ. Điều đó thật không thể chấp nhận được. Mẹ sẽ thu điện thoại của con.


Hãy nói: Hmm, con thực sự tức giận. Mẹ thấy được điều đó. Nhưng nó ổn với mẹ khi con dùng những từ đó. Mẹ sẽ đặt điện thoại ở xa con một lúc để con có không gian riêng với chính mình. Khi con sẵn sàng, nói với mẹ nhiều hơn về những điều làm con buồn. Chúng ta sẽ cùng nhau tìm ra hướng giải quyết.


Sự hợp tác

Con người không tự nhiên mà trở nên lười biếng, đặc biệt là trẻ nhỏ. Chúng ta muốn làm việc chăm chỉ, nếu chúng ta cảm thấy chúng ta là một phần của đội. Những đứa trẻ muốn trở thành những thành viên có ích trong gia đình của mình và các con muốn giúp đỡ nếu các con biết sự đóng góp của mình là quan trọng. Hãy để con giúp đỡ bố mẹ một cách thực tế ngay từ khi còn nhỏ thay vì nghĩ rằng điều đó chưa cần thiết hay thật phiền phức.


Hãy sắp xếp một cuộc họp gia đình để thiết lập những nhiệm vụ hàng ngày mà các thành viên trong gia đình cần phải hoàn thành. Yêu cầu những ý kiến từ các thành viên. Tạo ra một biểu đồ cho trẻ nhỏ và đánh dấu những nhiệm vụ con cần làm.


Bất luận trong tình huống nào, chúng ta nên phản hồi theo cách: “Mẹ thấy được con. Mẹ hiểu được điều đó. Và mẹ ở đây để thấu hiểu và giúp đỡ con. Mẹ luôn bên cạnh con. Chúng ta sẽ cùng nhau giải quyết vấn đề.”


Nguồn: The New York Times

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS