MẮNG NHIẾC TRẺ GÂY RA CÁC TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC NHƯ THẾ NÀO?

Bạn có biết rằng những lời lẽ mắng nhiếc bạn vô tình thốt ra với con cái rất có thể sẽ khiến con bị tổn thương nghiêm trọng khi lớn lên?


Hanna Barczyk for NPR

“Tôi không hề biết rằng những bà mẹ khác chẳng bao giờ dùng những lời lẽ nặng nề nói với con cái họ như mẹ tôi. Hồi đó tôi chỉ là một đứa trẻ, và những lời lẽ mẹ nói với tôi khiến tôi thực sự cảm thấy bị tổn thương, khiến tôi càng phải nỗ lực gấp đôi những gì mình đang làm để khiến mẹ vừa lòng. Nhưng cho đến tận năm tôi 30 tuổi, tôi mới nhận ra cách mẹ cư xử, nói năng với tôi đều hoàn toàn không bình thường chút nào. Và cho đến khi tôi 50 tuổi, tôi vẫn phải cố gắng tự chữa lành vết thương lòng đến từ những gì mà mẹ từng nói với tôi.” - Aileen


Vừa rồi là những lời tâm sự của một người đã từng bị chính mẹ đẻ mình bạo hành bằng lời nói khi còn nhỏ. Các bạn thấy đấy, cho đến bây giờ khi đã 50 tuổi, người phụ nữ đó vẫn phải hứng chịu những tổn thương tâm lý đến từ những lời mạt sát từ thời thơ ấu.


Việc sử dụng lời lẽ mạt sát, xúc phạm để răn đe, dạy dỗ người khác có vẻ là điều rất bình thường trong xã hội. Ai cũng cho rằng lời nói chỉ là lời nói, nó không thể ảnh hưởng đến cơ thể người khác giống như sự hành hạ về thể xác. Tuy nhiên, khoa học đã chứng minh rằng, việc dùng lời lẽ nặng nề để chỉ trích mọi người, đặc biệt là trẻ nhỏ có ảnh hưởng rất lớn đến não bộ và tâm lý trẻ sau này.


1. Những chứng minh khoa học


“Tôi biết đánh nhau là xấu. Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ việc dùng những lời lẽ khó nghe để nói người khác là bình thường hay bất bình thường. Thậm chí tôi còn không cho là những gì đang diễn ra với tôi được coi là lạm dụng, bạo hành. Tôi chỉ biết rằng tôi không được phép tức giận, cho dù có chuyện gì xảy ra, và cho dù tôi biết có gì đó không ổn. Tôi đã đọc rất nhiều cuốn sách về các anh hùng cùng sự kiên cường của họ, và tôi muốn được giống như họ” - Joelle, 39 tuổi


Đầu tiên cũng là quan trọng nhất, đứng trên góc độ khoa học, thì cái xấu luôn có tác động mạnh mẽ hơn cái tốt. Đây cũng là lưu ý được Roy Baumeister cùng những đồng nghiệp của ông ghi chú trong tiêu đề bài báo chuyên đề của họ. Trên thực tế, con người thường chú ý và cảnh giác nhiều hơn với sự nguy hiểm và những yếu tố tiêu cực quanh mình. Con người lưu trữ những thông tin, tình huống gây nguy hiểm trong não bộ để làm chìa khóa cho sự sống còn của mình. Điều này lý giải tại sao chúng ta lại ghi nhớ những lời chỉ trích, nhận xét tiêu cực một cách sâu sắc hơn là những lời khen ngợi.


Từ quan điểm và chứng minh này, sẽ không có gì đáng ngạc nhiên khi nói não bộ xử lý những sự kiện tích cực và tiêu cực thông qua 2 hệ thống khác nhau. Nhà nghiên cứu Ann Polcari và nhóm của cô đã chứng minh ảnh hưởng xấu đến từ việc dùng lời lẽ tiêu cực với trẻ. Thậm chí, những cha mẹ trước đó vừa mạt sát con bằng những lời lẽ xấu xa rồi sau đó lại xoa dịu vỗ về cũng không khiến tình hình được cải thiện mà chỉ làm mọi thứ tệ đi.


Những phát hiện trên cũng đồng thời là một phát hiện gây sốc chống lại quan điểm “Cái tốt cân bằng cái xấu” mà chúng ta vẫn thường được nghe. Sự thật đúng là như vậy, theo rất nhiều nghiên cứu, trong đó có cả nghiên cứu của John Gottman về sự trao đổi giữa tích cực và tiêu cực, thì chúng ta phải làm đến 5 điều tốt mới có thể giảm bớt tác động tiêu cực của một điều xấu.  


Một nghiên cứu được tiến hành với 2000 người trưởng thành ở độ tuổi 60 khi kể lại câu chuyện cuộc đời mình đã cho thấy họ đều có xu hướng ghi nhớ khá rõ những sự kiện đau buồn hơn là những sự kiện vui vẻ, cho dù nó đã xảy ra từ rất lâu rồi. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu cũng kết luận rằng, những người lớn tuổi coi các sự kiện tích cực là trọng tâm của cuộc sống phần lớn đều do các chuẩn mực văn hóa, trong khi các sự kiện tiêu cực lại được coi là bước ngoặt liên quan đến kỹ năng đối phó và cảm xúc đau khổ họ đã từng trải qua.


Nghiên cứu của Martin A. Te Rich và các đồng nghiệp đã chỉ ra rằng bộ não con người có khả năng thích nghi cực cao. Trẻ em cần được thích nghi với bất kỳ môi trường nào mà chúng đang ở để đáp ứng lại yêu cầu tiến hóa, và để chúng không bị căng thẳng liên tục. Sinh ra trong một môi trường an toàn, chu đáo và hòa đồng, bộ não trẻ sẽ phát triển bình thường. Ngược lại, khi được sinh ra trong môi trường thiếu an toàn, bộ não trẻ sẽ không thể phát triển bình thường.


Các nghiên cứu cũng cho thấy một tình huống tiêu cực có thể ảnh hưởng đến nhiều phần khác nhau của bộ não. Trong đó có thể chai (phần kết nối giữa hai bán cầu não); hồi hải mã (một phần của não trước giúp điều chỉnh cảm xúc); và vỏ não trước (kiểm soát suy nghĩ và ra quyết định).


2. Mối liên hệ giữa nỗi đau thể chất và cảm xúc

Từ rất lâu, con người chúng ta đã có những mối liên hệ giữa nỗi đau cá nhân và nỗi đau cảm xúc, điều này phản ánh qua ngôn ngữ chúng ta nói ra. Ví dụ như: “Trái tim tôi như muốn tan vỡ”, “Tôi đau cắt da cắt thịt...”


Nghiên cứu cũng đã chứng minh rằng mạch nối giữa nỗi đau thể xác và cảm xúc đều giống nhau. Cụ thể, Ethan Kross và các đồng nghiệp đã chứng minh sự phức tạp của kết nối này trong một thí nghiệm quét MRI so sánh những vùng não sáng lên trong não bộ của những người gần đây bị người yêu bỏ, và những người bị một lượng nhiệt nóng chạm vào cẳng tay. Kết quả cho thấy, cả hai nỗi đau này đều đem đến tác động như nhau.


3. Những tác động tâm lý của bạo hành bằng lời nói

Trường hợp sau xảy đến với một phụ nữ bị lạm dụng, xúc phạm bằng lời nói từ khi còn trẻ, và điều này còn tiếp tục trở nên nghiêm trọng hơn khi cô ấy trưởng thành và độc lập trong cuộc sống. Dưới đây là cách mà cô ấy nghĩ sự lạm dụng có thể định hình chính mình:


"Tôi rất hay chỉ trích bản thân và lúc nào cũng tỏ ra quá nhạy cảm. Tôi có cái nhìn rất tệ về mình cho dù đã làm rất nhiều việc. Một trong những nỗi sợ và động lực lớn nhất của tôi là những gì tôi làm không đủ với những người mà tôi quan tâm. "


Về mặt lý thuyết, người phụ nữ nói trên là một người khá nhạy cảm và có lòng tự tôn thấp. Cô ấy dễ rơi vào tình trạng lo âu, trầm cảm. Trên thực tế, người phụ nữ này dù không hề đơn độc, nhưng những lời nói cay nghiệt cô phải nghe từ khi còn trẻ đã ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng đến suy nghĩ và cuộc sống của cô ấy sau này, khiến cho cô ấy cảm thấy mình là một người thất bại và nhỏ bé.


Đối với trẻ nhỏ, chúng thường học cách tự điều khiển và tiết chế bản thân khi được sống trong vòng tay của những ông bố, bà mẹ hòa hợp. Ngược lại, phải sống cùng những bố mẹ có xu hướng bạo lực, hay mắng chửi con cái, trẻ sẽ bị hạn chế rất nhiều thứ, trong đó có cả sự nhạy bén trong cảm xúc. Lâu dần, chúng ta sẽ khó có thể phân biệt được khi nào trẻ sợ hãi, xấu hổ, đau đớn hoặc giận dữ.


Kết quả, những đứa trẻ hàng ngày phải chịu đựng những lời nói xúc phạm từ cha mẹ sẽ lớn lên với sự tự tin chỉ bằng con số 0 cùng rất nhiều thay đổi tiêu cực trong suy nghĩ, hành vi. Điển hình của việc này đó là sự tự hạ thấp và xét nét bản thân.


4. Bạo hành bằng lời nói và những động lực đến từ gia đình

Bạo hành bằng lời nói về lâu dài có thể ăn sâu và hủy hoại cả một gia đình. Những người trưởng thành đã từng bị bạo hành lúc còn nhỏ, khi kể về thời thơ ấu của mình, những gì ăn sâu trong ký ức họ chỉ là hình ảnh bị anh chị em bắt nạt, bố đứng đó không nói gì còn mẹ thì liên tục quát mắng và phủ nhận tất cả những lời giải thích của họ.


Tom - một người đàn ông 66 tuổi khi kể về tuổi thơ của mình đã thừa nhận phải mất đến một khoảng thời gian dài ông mới nhận ra rằng cả gia đình đều ghét mình, và bố mẹ ông - những người ông gọi là họ, là những “anh hùng của xã hội”, luôn giữ hình ảnh tốt đẹp bên ngoài, nhưng khi về nhà thì lại hiện nguyên hình là những con quỷ dữ.


Tình trạng này xảy ra khá phổ biến trong nhiều gia đình. Bố mẹ thường cho rằng việc mắng chửi con sẽ giúp răn đe và đưa trẻ vào khuôn khổ, khi bị phát hiện, họ sẽ lấy lý do là dạy dỗ con cái. Bố Tom cũng từng là một đứa trẻ bị bạo hành, còn Tom thì bị anh trai bạo hành rất nhiều về cảm xúc. Tuy  nhiên, mẹ Tom mới là người có cách bạo hành ngấm ngầm và kinh khủng nhất theo những gì mà Tom kể.


"Cách bố cư xử khiến tôi nhạy cảm với bạo lực. Điều anh tôi làm còn tệ hơn ở chỗ nó khiến tôi cảm thấy bất lực, bị hạ bệ khủng khiếp, nó làm tôi sợ hãi và rụt rè. Còn mẹ tôi, bà lại bạo hành tôi theo một cách rất khéo léo và tinh tế. Bà không bao giờ nói những lời thô tục, không bao giờ đánh tôi, nhưng những gì bà làm luôn khiến tôi cảm thấy bị phản bội và từ bỏ.”


Những ông bố bà mẹ thích kiểm soát thường chỉ mắng chửi một đứa con trong nhà nhằm mục đích răn đe những đứa con còn lại. Còn những đứa trẻ kia sẽ bắt nạt đứa trẻ bị bỏ rơi để tránh khỏi nguy cơ bị mắng chửi, và để khiến mình trở nên tốt đẹp hơn trong mắt bố mẹ.


Hành vi bạo hành bằng lời nói còn đi kèm với sự thao túng tinh thần, bố mẹ sẽ dựng chuyện hoặc bóp méo, phủ nhận những gì trẻ nói khiến trẻ nghi ngờ chính bản thân, lâu dần trẻ thậm chí còn có thể nghĩ mình thực sự bị điên giống như những gì bố mẹ nói.


5. Làm gì để phục hồi tinh thần cho những người trưởng thành đã từng bị bạo hành bằng lời nói khi còn nhỏ?

“Cần cả một quá trình để tâm lý có thể hồi phục sau những gì bạn phải chịu đựng khi còn nhỏ. Tôi vui là bây giờ mình đã không còn cho rằng những gì mẹ từng nói với mình là sự thật. Để có được suy nghĩ này, tôi đã mất vài năm điều trị tâm lý. Tôi đã từng nghĩ gia đình nào cũng giống gia đình tôi cho đến khi tôi 39 tuổi và nhận ra mình cần phải giải tỏa tất cả những căng thẳng đang tồn tại. Mặc dù ban đầu tôi không hề thích nhắc gì đến mẹ trong quá trình điều trị, nhưng sau đó, nhờ những liệu pháp tâm lý, tôi nhận ra mình phải đối mặt với nó và thừa nhận mẹ mình chính là một người phụ nữ ưa thích bạo lực.”


Việc phục hồi sau thời gian bị lạm dụng bằng lời nói còn liên quan đến rất nhiều yếu tố khác, bao gồm cả mong muốn không khí hòa thuận trong gia đình, muốn được kết nối với cha mẹ... Nhưng tin tốt là, với tất cả những sự giúp đỡ và hỗ trợ, tình trạng này sẽ có thể bị chấm dứt và khiến nạn nhân của bạo hành dần dần nhận ra giá trị tích cực của bản thân.


- Bản quyền bài viết thuộc về Raised Happy. Mọi hình thức sao chép bài viết cần có sự cho phép của Raised Happy.

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS