TRẺ HAY LO LẮNG THÁI QUÁ & SUY NGHĨ TIÊU CỰC?


Trẻ em đôi khi sẽ có những suy nghĩ và tưởng tượng thái quá, vượt xa những gì diễn ra trong thực tế. Tuy nhiên cha mẹ cũng cần chú ý để giúp con khắc phục tình trạng này, bởi suy nghĩ tiêu cực quá nhiều hoàn toàn không vô hại như bạn vẫn nghĩ.



“Mình không được Julie mời đến buổi tiệc của bạn ấy… Mình đúng là một kẻ thất bại.”

“Mình lỡ mất xe bus rồi… Mọi thứ chẳng có gì thuận lợi với mình cả.”

“Giáo viên dạy môn khoa học tự nhiên lại muốn gặp mình… Chắc chắn mình phải làm gì sai thì mới bị gọi lên rồi.”


Vừa rồi là một số suy nghĩ lóe lên trong đầu James, thoạt tiên nếu không ai nói thì có lẽ bạn sẽ nghĩ những suy nghĩ trên chỉ diễn ra trong đầu một đứa trẻ nhút nhát, e dè hoặc có thành tích kém trong học tập. Nhưng không, sự thật hoàn toàn ngược lại, James là một cậu bé khá nổi tiếng trong trường trung học của mình với thành tích học tập nổi trội.


Đáng tiếc thay, mỗi khi gặp phải nghịch cảnh, James cũng giống như những đứa trẻ khác, mắc phải lỗi sai khá phổ biến mà tôi gọi là “lỗ hổng tư duy”. Lỗ hổng tư duy, hay còn gọi là sự biến dạng trong nhận thức là những nhìn nhận sai lệch về thực tế. Những nhận thức này là lời diễn giải tiêu cực cho một tình huống giả định có kết quả không mấy tươi sáng. Đối với James, lỗ hổng tư duy gây ra cho cậu bé rất nhiều sự đau khổ và cảm xúc tiêu cực.


Lý do của tình trạng này chính là bởi trẻ con hay có những suy nghĩ tiêu cực vượt ngoài những gì thực tế diễn ra, và những suy nghĩ này, trên thực tế không vô hại như người lớn tưởng.


Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những suy nghĩ tự đánh bại bản thân (ví dụ: “Tôi là kẻ thua cuộc”) nếu diễn ra trong thời gian dài rất có thể sẽ khiến trẻ bị trầm cảm, lo âu.

Nhưng may mắn là người lớn, đặc biệt là cha mẹ hoàn toàn có thể dạy trẻ cách lấp đầy lỗ hổng tư duy. Đã đến lúc trẻ cần được giúp đỡ để đẩy lùi suy nghĩ tiêu cực và hướng tới những suy nghĩ tích cực hơn. Nhưng để loại bỏ chúng, trước hết bạn phải hiểu nguyên nhân dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực trước. 1. Chúng ta thường có xu hướng tự nghĩ ra những viễn cảnh (thường là bị bóp méo) theo ý mình

Một người đi bộ trên con phố nọ và thấy những hình vẽ graffiti trên tường trông thật bẩn, bụi bám trên vỉa hè thì thật ghê và một cặp đôi đang đánh nhau trông chẳng có chút văn hóa nào. Một người khác cũng đi bộ trên cùng con đường đó nhưng lại cảm thấy vui vì được hít thở không khí trong lành, và những gì người đó ấn tượng chỉ là một xe kem và một người lạ mỉm cười với mình.


Mỗi chúng ta đều tiếp thu những cảnh vật chúng ta chọn lựa quanh mình và tự vẽ nên thực tế riêng của chúng ta, cụ thể hơn là ta tạo ra thực tế thông qua những thứ mà ta chú ý, theo cách của chúng ta.


Tại sao ta không thể diễn giải sự việc dựa trên những thông tin có thật?


Đây có vẻ là điều hơi bất khả kháng, bởi có quá nhiều chi tiết vụ vặn tác động vào quá trình não bộ xử lý thông tin. Thực tế, nhận thức chỉ có thể hấp thụ 20 triệu bit thông tin thông qua 5 giác quan chỉ trong vòng 1 giây. Lượng dữ liệu này sau đó sẽ được sàng lọc để tâm trí có ý thức tập trung vào 7-40 bit. Quá trình này được gọi là phím tắt tinh thần. Phím tắt tinh thần giữ cho chúng ta suy nghĩ lành mạnh tích cực bằng cách ngăn chặn sự quá tải cảm giác, tuy những phím tắt này giúp chúng ta phán đoán tình huống nhanh chóng, nhưng nó cũng là yếu tố dễ khiến ta bị lỗi nhận thức. Lý do là bởi chúng ta nhìn nhận thực tế thông qua các mẩu thông tin nhỏ, vậy nên nếu những thông tin đó không mang tính cân bằng (ví dụ: Chỉ tập trung vào khía cạnh tiêu cực mà bỏ qua sự tích cực) thì chúng ta sẽ có những nhìn nhận sai lệch về thực tế, hoặc gọi ngắn gọn là bị lỗ hổng tư duy.


2. 8 lỗ hổng tư duy phổ biến

Chúng ta không chỉ dễ mắc lỗi trong suy nghĩ một lần, mà còn có nguy cơ mắc đi mắc lại lỗi lầm đó nhiều lần. Nhà tâm lý học Aaron Beck - được xem như cha đẻ của liệu pháp nhận thức tinh thần, cùng sinh viên cũ của mình là David Burns đã tìm ra 8 lỗ hổng tư duy phổ biến bao gồm:


  • Kết luận vội vàng: Đánh giá một tình huống dựa trên những giả định trái ngược với thực tế

  • Sàng lọc tâm trí: Chỉ chú ý tới khía cạnh tiêu cực của tình huống mà quên đi mặt tích cực của nó.

  • Phóng đại: Phóng đại, phát triển mặt tiêu cực của tình huống một cách thái quá

  • Thu nhỏ: Thu nhỏ, bỏ qua mặt tích cực của vấn đề

  • Cá nhân hóa: Tự nhận hết lỗi lầm về mình cho dù không chịu trách nhiệm cho vấn đề đó

  • Đổ lỗi: Quy trách nhiệm cho người khác dù bản thân chính là người chịu trách nhiệm cho vấn đề đó.

  • Phóng đại quá đà: Chỉ một tai nạn nhỏ cũng khiến bạn đưa đến kết luận rằng những sự cố tồi tệ sẽ tiếp tục lặp lại nhiều lần nữa.

  • Lý luận cảm xúc: Biến cảm xúc tiêu cực bên trong thành sự thật hoặc khiến suy nghĩ của mình trở nên phức tạp trước sự thật.

3. Điều hướng tư duy lệch lạc thành suy nghĩ chính xác

Một khi trẻ hiểu được lý do tại sao trẻ bị rơi vào lỗ hổng tư duy, đã đến lúc bạn giúp trẻ lấp đầy những lỗ hổng này bằng phương pháp được phát triển bởi GoZen mang tên 3Cs, bao gồm 3 bước:


  • Kiểm tra những lỗ hổng tư duy cơ bản

  • Thu thập các bằng chứng để vẽ nên một bức tranh tư duy chính xác

  • Thách thức các suy nghĩ ban đầu

Bây giờ, hãy cùng thử áp dụng 3 bước trên vào tình huống của cậu bé James được nêu ra trong phần đầu bài viết này. Bạn còn nhớ chứ, James được yêu cầu đến gặp giáo viên bộ môn khoa học sau tiết học. Lúc này, trong đầu James lóe ngay lên suy nghĩ khẳng định: “Mình hẳn là đã gây ra rắc rối gì đó rồi” và bắt đầu cảm thấy căng thẳng.


Nếu sử dụng phương pháp 3Cs, trước tiên James cần xác định được mình có bị rơi vào một trong 8 lỗ hổng tư duy liệt kê ở trên hay không. Trong tình huống này, lỗ hổng tư duy James gặp phải mang tên: “Kết luận vội vàng”.


Bước tiếp theo, James cần thu thập các bằng chứng, dữ liệu nhằm vẽ ra một bức tranh chính xác hơn về tình huống của mình. Bằng chứng của James có thể sẽ bao gồm những câu phát biểu điều chỉnh vấn đề như:

“Mình lúc nào cũng đạt điểm cao trong môn khoa học cơ mà”

“Cô giáo thỉnh thoảng cũng gọi mình đến nói chuyện sau giờ học nếu có vấn đề gì không ổn mà”

“Mình có bao giờ gây rắc rối đâu nhỉ”

“Cô giáo có vẻ không tỏ thái độ thất vọng hay khó chịu khi yêu cầu gặp mình sau giờ học”


Tiếp đến, bằng tất cả những bằng chứng vừa thu thập được, James đã hoàn toàn có thể thách thức suy nghĩ lệch lạc ban đầu của mình. Đây cũng là phần thú vị và tuyệt vời nhất, bởi lúc này James đang phải tự chiến đấu với chính bản thân mình để đẩy lùi các suy nghĩ tiêu cực khỏi đầu bằng những bằng chứng tích cực đã thu thập được, từ đó có những đánh giá chính xác về tình hình để ổn định lại tâm lý căng thẳng bộc phát.


Qua tình huống của James cũng như những phân tích trong bài viết vừa rồi, người lớn cần nhìn nhận nghiêm túc hơn về việc nên giúp trẻ hiểu những suy nghĩ, kể cả các suy nghĩ bị bóp méo có ảnh hưởng thế nào đến cảm xúc và tinh thần của trẻ.


Hãy dạy chúng cách quên đi những suy nghĩ tiêu cực và hướng tới các suy nghĩ tích cực, đúng đắn bằng việc thường xuyên luyện tập. Trên hết, bạn cần giúp trẻ hiểu rằng trẻ có quyền lựa chọn cách suy nghĩ của riêng mình. Bởi nhà tâm lý học William James đã từng nói: “Vũ khí mạnh nhất chống lại stress chính là khả năng lựa chọn cách nghĩ của mỗi người.”

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS