TRẺ LÀ NHỮNG NGƯỜI BẠN TỐT, CHO TỚI KHI CHÚNG DÀNH QUÁ NHIỀU THỜI GIAN TRƯỚC MÀN HÌNH ĐIỆN THOẠI

Mùa hè năm 2015, 51 đứa trẻ đến từ trường công lập Nam California - ngôi trường điển hình của sự cân bằng giữa số lượng học sinh nam và nữ đã tham gia vào trại hè được tổ chức ở ngoại ô Los Angeles. Toàn bộ những đứa trẻ tham gia trại hè này đều nằm trong độ tuổi 11-12 tuổi, xuất thân từ nhiều thành phần sắc tộc, kinh tế khác nhau. Tuy nhiên, tất cả những đứa trẻ này đều có một điểm chung đó là đang dành quá nhiều thời gian cho những người bạn ảo, bao gồm máy tính, điện thoại, tivi cùng các trò chơi điện tử.



Tất cả lũ trẻ đều được trang bị máy tính tại nhà, già nửa đang sử dụng điện thoại, trung bình chúng dành khoảng 1 giờ nhắn tin nói chuyện với bạn bè mỗi ngày, 2.5 tiếng xem TV và 1 giờ chơi game trên máy tính.


Nhưng, tất cả những thói quen trên đều đã bị thay đổi trong 1 tuần cắm trại tại vùng ngoại ô Los Angeles. Toàn bộ các em học sinh đều bị thu lại điện thoại, cũng như không được xem TV hoặc chơi game thoải mái như khi ở nhà. Thay vào đó, chúng đã được leo núi, học cách sử dụng la bàn, bắn cung, học cách nấu ăn chỉ bằng đốm lửa trại và học cách phân biệt giữa cây ăn được và cây có độc.


Những đứa trẻ chưa từng được dạy cách giao tiếp bằng mắt với người đối diện, chưa từng nói chuyện mặt đối mặt một cách thân thiện, thì suốt 1 tuần đó, những điều này lại xảy ra như một thứ tất yếu khi thiếu vắng đi sự xuất hiện của những người bạn ảo - hay chính là những thiết bị công nghệ hiện đại đang ngày một chi phối trẻ nhiều hơn.


Thay vì biểu đạt cảm xúc qua những icon cảm xúc, giờ đây chúng lại biết cách nhìn vào mắt nhau và nở nụ cười thân thiện khi vui, hoặc chẳng nói chẳng cười khi giận.


Vào sáng thứ 2, cũng là ngày đầu tiên tới trại hè, bọn trẻ đã được trải qua một bài kiểm tra ngắn mang tên DANVA2 (Phân tích Chẩn đoán Hành vi Không lời). Đây là một bài kiểm tra vui nhộn và khá thư giãn, bởi những gì trẻ phải làm chỉ là nhận biết cảm xúc thông qua hình vẽ mô tả nét mặt, cùng giọng nói của những người khác nhau. Một nửa các bé sẽ phải nhận biết xem cảm xúc của những người đó thông qua hình vẽ, số còn lại sẽ phải nhận biết qua giọng điệu của họ khi đọc to một câu phát biểu bất kỳ nào đó.


Nghe thì có vẻ đơn giản, nhưng mọi chuyện không như những gì bạn nghĩ. Một số gương mặt và giọng nói khá dễ đoán ra họ là những người có cường độ phản ứng cao - tức dễ bị kích động. Tuy nhiên, số khác lại có nét mặt, giọng nói cực kỳ khó đoán. Giống như bức hình của nàng Mona Lisa đang cười, chúng ta đâu có biết được nàng đang buồn chán hay không hạnh phúc.

Tôi cũng đã thử làm test và đưa ra vài câu trả lời sai. Ví dụ khi phán đoán giọng nói một người đàn ông, trong khi tôi nghĩ anh ta bị trầm cảm nhẹ, thì thực ra anh ta lại chỉ hơi sợ hãi một chút mà thôi.


Những đứa trẻ tham gia trại hè cũng mắc sai lầm giống như tôi. Và ít nhất chúng đã trả lời sai đến 14 trong tổng cộng 48 bức hình, giọng nói khác nhau. Sau 4 ngày cắm trại và đi bộ, các nhà nghiên cứu đã quyết định để bọn trẻ  tham gia bài test DANVA2 một lần nữa, bởi họ tin rằng thời gian được làm việc và tương tác trực tiếp với nhau thay vì thông qua các thiết bị thông minh sẽ cải thiện khả năng nắm bắt tín hiệu cảm xúc của trẻ.


Lý do là bởi nắm bắt cảm xúc của người khác cũng cần thực hành thường xuyên, ví như cậu bé Aveyron, chẳng bao giờ có thói quen đọc hiểu cảm xúc của người khác, bởi vì cậu được nuôi dưỡng bởi những con sói trong một khu rừng ở Pháp cho đến khi 9 tuổi. Nhưng đối với những người thường xuyên đọc cảm xúc của người đối diện để sinh tồn hàng ngày, thì họ buộc phải trở nên rất nhạy cảm trước mọi tín hiệu.


Trẻ em cũng vậy, nếu chúng dành nhiều thời gian chơi đùa, tương tác cùng với nhau, khả năng nắm bắt cảm xúc của chúng về bạn bè mình và những người xung quanh chắc chắn sẽ nhanh nhạy hơn. Đọc hiểu cảm xúc người khác là kỹ năng phải được chủ thể thực hành thường xuyên và điều chỉnh nó một cách tinh vi. Trong trường hợp của những cô cậu học sinh tham gia cắm trại, sau khi trải qua bài test DANVA2 lần thứ 2, kết quả cho ra thực sự đáng ngạc nhiên. Cụ thể, số câu trả lời sai mà những đứa trẻ đưa ra đã giảm xuống đến 33%.


Ngoài ra, bài test này cũng được áp dụng với một nhóm học sinh khác không tham gia buổi cắm trại, kết quả cũng cho thấy, sau khi làm bài test đến lần thứ 2, số câu trả lời sai của nhóm trẻ này cũng giảm xuống 20%, tuy không ấn tượng bằng con số 33% của nhóm trẻ tham gia cắm trại.


Vậy, điều gì lý giải cho kết quả ấn tượng của những đứa trẻ tham gia vào tuần cắm trại trên? Liệu có phải dành nhiều thời gian hòa mình với thiên nhiên sẽ giúp trẻ cải thiện các chức năng tinh thần? Hay vì được chơi đùa hoạt động bên bạn bè cùng trang lứa khiến trẻ trở nên thông minh hơn? Hoặc có phải rời xa các thiết bị thông minh, các món đồ công nghệ hiện đại đã tạo nên sự khác biệt ấn tượng đó? Chúng ta không thể biết chắc được lý do là gì, nhưng có một điều tôi có thể khẳng định, đó là trẻ sẽ thể hiện năng lực tốt hơn trong các bài tập, bài kiểm tra nếu được tiếp xúc, vui chơi cùng bạn bè ngoài thiên nhiên thay vì dành phần lớn thời gian và cuộc sống trước màn hình máy tính, điện thoại thông minh…


Trẻ em trong độ tuổi từ 8-18 tuổi ngày nay đang dành cuộc sống của mình cho 3 hoạt động sau: ⅓ cho việc ngủ, ⅓ để đi học, và ⅓ cho các hoạt động sống ảo, từ việc khám phá một thiết bị công nghệ mới hiện đại, nghịch điện thoại thông minh, máy tính bảng cho đến xem TV, laptop. Trẻ đang dành hầu hết thời gian giao tiếp với mọi người thông qua màn hình máy tính thay vì gặp gỡ trò chuyện trực tiếp. Kể từ khi xuất hiện sự có mặt của công nghệ, tỷ lệ trẻ tham gia vào các hoạt động vui chơi tương tác mặt đối mặt đã giảm xuống 20%, trong khi con số tăng 20% lại đến từ các hoạt động tương tác online.


Con số trên thể hiện xu hướng giao tiếp của giới trẻ ngày nay. Bởi biểu lộ cảm xúc qua tin nhắn cho phép bạn điều chỉnh và thể hiện chính xác lời nói của mình. Ví dụ, khi buồn cười điều gì đó, bạn có thể nhắn: “haha” hoặc “hahahaha”. Khi tức giận, bạn có thể chỉ cần nhắn “k” thay vì “ok”, hoặc chẳng trả lời gì. Muốn la lớn, bạn có thể nhắn: “!” hay thậm chí: “!!!!” nếu sự tức giận đó lên đến đỉnh điểm.


Nhìn chung, đây là cách giao tiếp khá thích hợp với những người ngại gặp rủi ro trong giao tiếp hoặc sợ mắc lỗi truyền thông. Tuy nhiên, đây lại là phương pháp cứng nhắc và thiếu chính xác khi giao tiếp bằng lời.


Theo Hilarie Cash - nhà tâm lý học lâm sàng và cũng đồng sáng lập của cơ sở cai nghiện internet gần Seattle có tên là reSTART: “Kết bạn trên mạng chẳng có gì là không tốt nếu ta cũng biết và vẫn đang tương tác với những người bạn đó ngoài đời thực.‘ Nếu chúng ta là những người bạn tốt, việc tương tác trực tiếp với nhau sẽ giúp ta hiểu được cảm xúc, tâm lý nhau tốt hơn, từ đó có thêm kinh nghiệm duy trì cũng như điều tiết những cuộc hội thoại sau này.


Còn đối với những cuộc trò chuyện online, liệu chúng ta có gì ngoài những dòng chat chit vô tri vô giác, cùng chiếc webcam chỉ khiến ta khó bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc của mình? Giao tiếp qua mạng thu hẹp phạm vi trò chuyện một cách tối đa, và nó khiến ta bị hạn chế trong quá trình thể hiện cảm xúc, suy nghĩ với người khác.


Đồng quan điểm với Cash, Giáo sư Sherry Turkle đã minh họa những hạn chế của điện thoại với giao tiếp trong cuốn sách được phát hành năm 2015 mang tên Reclaiming Conversation. Trong cuốn này, Sherry Turkle đã trích dẫn lại một đoạn mà diễn viên hài Louis C.K. đã chia sẻ với Conan O hèBrien vào năm 2013. C.K. giải thích rằng ông không nuôi con; ông đang nuôi dưỡng những người trưởng thành sẽ trở thành.


Và theo ông, điện thoại chỉ là thứ độc hại, đặc biệt là đối với trẻ em:


Trẻ không thể nhìn vào mắt người đối diện khi nói chuyện với họ, điều này không tạo nên sự đồng cảm. Ngay cả với trẻ trong độ tuổi teen, sự xuất hiện của smartphone cũng làm giảm tương tác trong giao tiếp.  Năm 2013, 2 nhà tâm lý học Andrew Przybylski và Netta Weinstein tại Đại học Essex đã tiến hành một cuộc thí nghiệm nhỏ, đó là mời một vài người lạ vào một căn phòng và yêu cầu họ trò chuyện với nhau. Để cuộc thí nghiệm diễn ra trơn tru, 2 nhà tâm lý học đã đưa ra chủ đề để các cặp đôi thảo luận: “Kể về một sự kiện thú vị xảy ra với bạn trong 1 tháng qua”. Kết quả cho thấy, trong khi một số cặp nói chuyện với chiếc điện thoại thông minh để ngay bên cạnh, thì một số khác lại thay thế điện thoại bằng sổ ghi chú.


Hầu hết các cặp đôi đều cho thấy một sự gắn kết nhất định nào đó, nhưng riêng với những cặp đôi đã quá quen với việc dùng điện thoại, họ lại tỏ ra gượng gạo và thiếu kết nối trong quá trình giao tiếp. Nói tóm lại, điện thoại là thứ cản trở, hạn chế việc biểu lộ cảm xúc và gắn kết giữa người với người. Theo các chuyên gia, chúng ta tốt nhất là nên giảm thiểu thời gian dùng hoặc loại bỏ chúng khỏi cuộc sống.


Cho dù xã hội có phát triển ra sao, công nghệ có hiện đại thế nào thì việc tương tác, giao tiếp mặt đối mặt với nhau cũng vẫn giữ vai trò vô cùng quan trọng. Nhất là với trẻ nhỏ đang trong độ tuổi phát triển và cần được tiếp xúc với xã hội, môi trường xung quanh, việc tương tác trực tiếp cùng bạn bè và người xung quanh sẽ giúp trẻ hoàn thiện bản thân. Cha mẹ có thể cho phép trẻ sử dụng điện thoại thông minh và những thiết bị công nghệ khác, nhưng hãy nhớ kiểm soát và hạn chế con sử dụng chúng để trẻ không bị cướp mất thời gian vui chơi, tương tác cùng bạn bè nhé!

FIND YOUR WAY

01. VỀ LINH PHAN

02. SHOP

03. BLOG

04. PUBLICATIONS