TRẺ CÓ HÀNH VI XẤU - MỘT BIỂU HIỆN CỦA KHAO KHÁT ĐƯỢC KẾT NỐI VỚI BỐ MẸ


Bạn nghĩ mục đích trẻ con thường có những hành vi không mong muốn như khóc lóc, la hét là gì? Liệu chúng còn có thể làm gì khác để thể hiện nỗi sợ hãi bị bỏ rơi và những nhu cầu của mình ngoài việc cố gắng gây chú ý với người lớn?


Christy Lundy / for NBC News

Là một chuyên gia đào tạo giáo viên trong lĩnh vực giáo dục sớm, một chuyên gia tư vấn cho các bậc phụ huynh và các chương trình giáo dục sớm, tôi đã và đang được lắng nghe thắc mắc rất phổ biến liên quan tới trẻ nhỏ: “Tôi phải làm gì với con bé? Con bé lúc nào cũng chỉ muốn mình được chú ý.” 


Bất cứ khi nào tôi đi thăm các lớp học hoặc đứng quan sát quá trình dạy học của các giáo viên khác, không biết đã bao lần tôi được nghe đa số người lớn nói: “Cu cậu đang cố tình gây chú ý thôi. Cứ kệ thằng bé đi.”


Nhưng, nếu bạn hiểu rõ hơn một chút về sự phát triển của trẻ nhỏ, thì bạn sẽ hiểu trẻ cần sự quan tâm và chú ý của người lớn nhiều đến thế nào. Như tôi đề cập trong cuốn sách của mình: “Nghiên cứu về sự phát triển của não bộ đã chỉ ra rằng, để cảm thấy được gắn kết và có giá trị, trẻ nhỏ cần tình yêu, sự đụng chạm và quan tâm tuyệt đối để có thể tồn tại. Nếu không trẻ có thể sẽ bị chết - và sự thật là một số trẻ đã bị như vậy chỉ vì không được quan tâm.”


Để có được sự chú ý, trẻ nhỏ sẽ không hành động giống như những đứa trẻ lớn, hoặc giống người lớn. “Khi trẻ con không được quan tâm chú ý, chúng sẽ tìm mọi cách để có được điều đó. Chúng có thể kìm nén những nhu cầu, mong muốn của mình; La hét, trở nên hung hăng hoặc bạo lực; Nung nấu sự phẫn nộ hoặc tìm đến người có thể cho chúng sự chú ý.”


Tôi còn nhớ đã từng chứng kiến hành trình một cậu bé 5 tuổi phải chuyển hết lớp này đến lớp khác, sau cùng cậu được chuyển tới một lớp học với yêu cầu về khả năng tự điều chỉnh, kiểm soát cao (cụ thể là cậu bé phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc ứng xử trong trường học). Nhưng chuyện tương tự cũng lại xảy ra, cậu bé đó không chỉ không tuân thủ được những quy tắc của lớp, mà còn bị chuyển tiếp sang ngôi trường khác. 


Thật khó có thể vô tư nghĩ cậu bé sẽ không cảm thấy bản thân mình có lỗi trong việc chuyển trường của mình, điều đó cũng khiến tôi băn khoăn, không biết đến bao giờ mới có một người lớn đủ rộng lượng để có thể kiên nhẫn bên cạnh cậu bé và phá vỡ cái vòng xoáy chuyển lớp - nhận lớp cứ mãi diễn ra mà không có dấu hiệu kết thúc đó.


Tình huống của cậu bé 5 tuổi trên đã khiến tôi thêm chắc chắn với quan điểm của mình: “Làm sao một đứa trẻ con có thể bộc lộ cảm giác sợ hãi bị bỏ rơi, thể hiện sự mong muốn được đáp ứng nhu cầu nếu không gây chú ý với người lớn?”


Trong một hội nghị về kỷ luật diễn ra năm nay, rất nhiều người có mặt đã chia sẻ những câu chuyện về các hành vi tiêu cực của trẻ nhỏ, điều mà họ tự gắn mác là hành vi “gây chú ý”. Quan điểm đó khiến tôi băn khoăn tại sao việc mong muốn được chú ý của trẻ con lại trở nên xấu xa đến vậy? Chẳng lẽ ngay từ đầu, việc trẻ khao khát được chú ý lại là mong muốn tồi tệ hoặc đáng xấu hổ? Trong suốt cuộc thảo luận của mình, tôi luôn khẳng định: “Thay vì nói (hoặc nghĩ) đứa trẻ đó chỉ làm như vậy để gây chú ý, cứ lờ nó đi. Tại sao chúng ta không nói (hoặc nghĩ) đứa trẻ đó chỉ cố gắng tìm kiếm sự gắn kết trong mối quan hệ với mọi người.”


Và bạn biết không, ngay sau khi thay đổi cách nhìn nhận vấn đề của mình từ góc độ trẻ đang gây chú ý, sang góc độ trẻ chỉ muốn duy trì một mối quan hệ, buổi thảo luận của chúng tôi đã trở nên hoàn toàn khác biệt. Chúng tôi đã bắt đầu nói về cách làm thế nào để phản ứng lại với những đòi hỏi của con trẻ theo khía cạnh xây dựng quan hệ. Ví dụ, trên quan điểm xây dựng một mối quan hệ, chúng ta sẽ không bao giờ ngó lơ một người phải khóc vì mình, thay vào đó chúng ta sẽ ở bên, lắng nghe và thậm chí là thầm lặng quan sát họ. 


Tôi cho rằng sự ác cảm của người lớn với nhu cầu mong muốn được chú ý của trẻ con chỉ là bởi họ muốn đứa trẻ học được cách tự điều chỉnh cảm xúc và hành vi. Đây là mục đích tốt, bởi họ hiểu để đạt được thành công trong học tập và cảm xúc, trẻ nhỏ cần học cách thích nghi với các chuẩn mực xã hội. Tuy nhiên, theo một cách nào đó, người lớn lại nghĩ chỉ có những hành động trừng phạt thì mới khiến trẻ tự học các chuẩn mực, vậy là mục đích cao cả ban đầu nay bỗng trở nên lệch lạc khi trẻ chỉ cố làm hài lòng người lớn một cách miễn cưỡng bằng việc kìm nén các cảm xúc của mình.


Nói cách khác, người lớn chúng ta đang hành xử ích kỷ để không bị trẻ làm gián đoạn lịch trình của mình, chúng ta đang ngầm nói với trẻ rằng chúng ta có nhiều việc phải lo hơn là quan tâm đến những gì trẻ muốn. Đối với nhiều giáo viên, việc xuất hiện học sinh thích “gây chú ý” trong lớp chẳng khác gì hình ảnh không mong muốn thể hiện năng lực trình độ của họ. Với cha mẹ, có hàng triệu lý do để cảm thấy tội lỗi mỗi khi chúng ta bị phán xét nếu con cái không tuân thủ nguyên tắc.


Kết quả là, người lớn cố ép trẻ vào khuôn khổ bằng cách dạy chúng rằng chúng có thể tự kiểm soát bản thân mà không cần người lớn bên cạnh, trong khi trẻ lại không thể làm được điều đó, lúc này, lựa chọn duy nhất của trẻ chỉ có thể là cố tình gây chú ý thì mới duy trì được mối quan hệ với người lớn.


Tôi tin rằng chúng ta đánh giá mức độ quan tâm đúng mức với mỗi đứa trẻ chủ yếu dựa trên nhu cầu cảm xúc, áp lực bên ngoài, ký ức thời thơ ấu và cách chúng ta tồn tại khi còn nhỏ. 


Cho đến khi trưởng thành, chúng ta lại tin rằng mỗi người đều có sức mạnh và những cơ hội khác nhau để đương đầu với những ký ức đau đớn và hành động khác với những gì chúng ta từng trải qua khi còn nhỏ.


Nhưng làm thế nào để chúng ta có thể cân bằng và khiến mọi người đều được đáp ứng cảm xúc của mình, nhất là khi người lớn tỏ ra chối bỏ cảm xúc của trẻ bằng cách xúc phạm hoặc có những phản ứng hung hăng?


Câu trả lời cho câu hỏi này nằm ở cách nhìn nhận hành vi của trẻ. Nếu chúng ta xét vấn đề theo khía cạnh trẻ chỉ đang muốn duy trì mối quan hệ thay vì gây chú ý, chúng ta sẽ thấy bản thân từ bi, hiểu biết và có lòng trắc ẩn hơn. Nhờ đó, tùy vào từng tình huống giao tiếp với trẻ, chúng ta sẽ có cách khiến trẻ cảm nhận trẻ được trân trọng, được yêu thương và hồi phục tinh thần thay vì lờ đi và hành xử như thể trẻ đang khiến chúng ta không thoải mái.


Nói tóm lại, thứ mà một đứa trẻ cần là được nhìn nhận như một con người hoàn thiện bởi người lớn, chứ không phải bị xét nét thông qua vài hành vi đòi hỏi. Trẻ cần được lắng nghe, tôn trọng cảm xúc và được nghiêm túc nhìn nhận con người mình. Việc trẻ tìm kiếm sự chú ý của người lớn chẳng có gì là sai trái, tiêu cực, mà ngược lại đó còn là hồi chuông cảnh tỉnh báo hiệu mối quan hệ giữa bạn và trẻ đang trở nên xa cách.