TRẺ TODDLER & NHỮNG HÀNH VI THÁCH THỨC

Tại sao trẻ làm vậy và cha mẹ nên đối phó như thế nào?

Trẻ toddler là những bé đang nằm trong độ tuổi chập chững biết đi, trẻ ở tuổi này thường có những hành động, hành vi khá cực đoan, mang tính thách thức và thường là gây khó chịu cho cha mẹ. 


Nhưng lý do gì khiến trẻ toddler có những hành vi như vậy? Bài viết sau đây của Raised Happy sẽ giúp các bậc cha mẹ và những người chăm sóc biết cách đối phó và kiểm soát sự nóng giận của trẻ trong độ tuổi này. Ngưỡng tuổi từ 2-3 tuổi là khoảng thời gian trẻ có rất nhiều thay đổi. Đây là lúc trẻ nhận ra mình là một cá thể tách biệt với bố mẹ, người chăm sóc, điều đó thúc đẩy mong muốn mãnh liệt trong trẻ được thể hiện bản thân, được bày tỏ sự yêu ghét và hành động một cách độc lập (càng nhiều càng tốt!). 


Tuy nhiên, lúc này trẻ lại chưa đủ nhận thức để hành động một cách logic, và vẫn đang phải cố gắng điều khiển bản thân. Trẻ sẽ muốn những thứ trẻ muốn ngay khi ý muốn đó xuất hiện. Đây cũng là lý do bạn thấy trẻ thường phản ứng lại người lớn kiểu: “Con không thích!” “Con không ăn!”, “Không thay bỉm đâu!” Vậy người lớn nên làm gì để hạn chế thái độ tiêu cực này của trẻ?


1. Thời kỳ trẻ học cách xử lý những cảm xúc đang bùng 

Là những ông bố, bà mẹ, nhiệm vụ của bạn là giúp trẻ điều hướng những cảm xúc mãnh liệt đang bùng nổ. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng việc này lại tốn nhiều công sức và nỗ lực hơn bạn tưởng, bởi cảm xúc của một đứa trẻ 2 tuổi rất phức tạp từ tự hào, xấu hổ, tội lỗi cho xđến bối rối .


Trẻ toddler ở độ tuổi lớn hơn cũng có cảm xúc và hành động rất khác so với trẻ trong độ tuổi teen. Cảm xúc của trẻ toddler có thể thay đổi từ vui mừng phấn khởi sang buồn bã khóc lóc chỉ trong vài phút. Chính vì vậy, trẻ rất cần tình yêu và sự chỉ bảo đúng đắn của bố mẹ, người lớn thì mới có thể điều tiết cảm xúc của mình. 


Chú ý, trẻ có thể có tâm trạng và phản ứng tiêu cực khi rơi vào những hoàn cảnh sau:

- Trẻ buồn bã thất vọng vì bố mẹ không hiểu trẻ muốn nói gì

- Trẻ phải nói không khi trẻ thực sự muốn nói có (xảy ra khi bạn đưa cho trẻ một yêu cầu hoặc lời đề nghị hấp dẫn)

- Trẻ tức đến nỗi có thể cầm đồ chơi ném đi ngay lập tức - Trẻ không chịu mặc một bộ đồ ngủ khác ngoài bộ đang giặt

- Trẻ tỏ ra thất vọng và có thể sẽ từ bỏ hoặc nổi cáu vì không thể tìm ra cách làm bài tập về nhà.

Biểu hiện cho thấy trẻ đang cố gắng học cách điều khiển cảm xúc của mình

- Trẻ dùng lời nói hoặc hành động để khiến người lớn chú ý, hoặc trẻ lên tiếng xin sự trợ giúp từ bạn.

- Trẻ tự trấn an bản thân khi đang sắp mất bình tĩnh. Ví dụ: “Đừng lo, bố sắp về rồi và bố sẽ giúp được mình thôi.”

- Trẻ cố gắng tái hiện một sự kiện trong quá khứ khiến trẻ căng thẳng, ví dụ như việc phải đi gặp bác sỹ chẳng hạn.

- Sử dụng lời nói (Ví dụ: “Con đang rất tức!”) để bộc lộ cảm xúc thay vì ném hoặc đấm đá vào đồ vật

- Trẻ tự mình nhắc lại các nguyên tắc hoặc thể hiện sự hối lỗi với bạn vì đã làm sai. Ví dụ: Trẻ thốt  lên: “Không” khi lỡ tay mở tủ lạnh, hoặc trẻ nói với bạn rằng: “Không được dẫm lên cỏ” nhằm nhắc nhở bản thân không được làm điều đó khi đi đến công viên.

2. Giúp trẻ kiểm soát cảm xúc của bản thân 

Khi bạn nhìn thấy trẻ có những hành vi mang tính thách thức, điều đó cho thấy trẻ đang lúng túng trong việc biểu lộ cảm xúc một cách hợp lý hoặc không biết cách đáp ứng nhu cầu của người khác ra sao. Lúc này, việc bạn cần làm là phản ứng lại hành động đó của bé theo một hướng khác mang tính xây dựng hơn. 


Việc học cách đối phó với những cảm xúc mãnh liệt thường xảy ra rất tự nhiên với những trẻ 3 tuổi, lúc này trẻ đang trong quá trình phát triển khả năng ngôn ngữ và cũng đã có thêm nhiều trải nghiệm hơn với bạn bè, phải đối phó với nhiều cảm xúc hơn cũng như phải tuân theo nhiều quy tắc, luật lệ hơn. Mặc dù trẻ trong độ tuổi này vẫn chưa thể có đủ khả năng tiết chế cảm xúc của chính mình, nhưng dưới đây sẽ là vài phương án để cha mẹ giúp trẻ dần học cách điều khiển bản thân tốt hơn:

Nói với trẻ về những cảm xúc và cách đối phó với chúng

Hãy đọc cho trẻ nghe một cuốn truyện và note lại chính xác các cảm xúc của nhân vật trong cuốn truyện đó. Ví dụ: Chú chó đang thấy rất VUI vì vừa được chủ cho một cục xương. Tiếp đó, bạn hãy bắt đầu chia sẻ cảm xúc của mình với bé bằng cách nói lên cảm xúc đó cho bé nghe. Ví dụ: Bố vừa làm đổ sữa rồi, bố thấy BỰC BỘI quá! Con giúp bố dọn dẹp chỗ sữa bị đổ này được không. Wow, thật tuyệt vì có con giúp…


Khi bạn giúp trẻ phân biệt được các cảm xúc khác nhau, trẻ sẽ có khả năng kiềm chế cảm xúc của chính mình cũng như chia sẻ cảm xúc đó với người khác dễ dàng hơn. 


Một khi con đã thành thạo trong việc phân biệt các cảm xúc, bạn có thể gợi ý hành động hoặc phản ứng trẻ nên làm để giải quyết vấn đề. Ví dụ: Bé cảm thấy buồn vì phải xa ông bà sau hai tuần ông bà lên chơi với bé, lúc này hãy cho bé xem ảnh có ông bà, hoặc để bé vẽ lại hình ông bà cho đỡ nhớ chẳng hạn.

Gợi ý cho trẻ cách đối phó với những cảm xúc đang bùng nổ

Trẻ nhỏ rất cần có sự dẫn dắt và chỉ bảo của người lớn để đối phó với các cảm xúc như: Tức giận, buồn rầu và thất vọng. Khi trẻ bộc lộ cảm xúc, hãy tỏ ra đồng cảm và thấu hiểu trẻ. Ví dụ: Trẻ tức giận vì không được xem tivi, bạn có thể nói với trẻ: “Con đang rất giận vì mẹ không cho xem tivi đúng không?”


Hãy hướng dẫn con nhảy lên nhảy xuống, đấm vào sofa, xé giấy hoặc ngồi im trong góc phòng trong một khoảng thời gian ngắn để lấy lại bình tĩnh. Mấu chốt vấn đề ở đây là bạn phải dạy trẻ cách bộc lộ cảm xúc thật lành mạnh và không gây tổn thương bản thân cũng như cho bất kỳ ai.

Tỏ ra đồng cảm với trẻ

Sẽ rất tốt nếu bạn tỏ ra thấu hiểu việc trẻ cảm thấy như thế nào khi phải chọn lựa một điều mà trẻ không thực sự muốn. Ví dụ: Khi con tỏ ra khó chịu với việc phải đi lớp, thay vì quát mắng, bạn hãy thể hiện sự đồng cảm bằng cách nói với con: “Mẹ biết con muốn ở nhà với bố, mẹ biết con nhớ mẹ, và mẹ thì tất nhiên lúc nào cũng nhớ con. Nhưng hôm nay chúng ta không ở nhà được con ạ. Bố và mẹ đều phải đi làm, nhưng mẹ hứa tối nay chúng ta sẽ chơi nốt trò xếp hình và cùng nhau có một bữa tối tuyệt vời nhé. Con muốn tự vào xe hay muốn mẹ bế nào?”

Đưa ra dẫn chứng cụ thể để giúp bé kiên nhẫn hơn với việc chờ đợi

Ví dụ: Trẻ sốt sắng và bắt đầu bực bội vì mãi không được ăn bột yến mạch, hãy cho trẻ nhìn thấy hơi nóng bốc lên từ bát và nói với trẻ rằng khi  nào hơi nóng này không còn bốc lên nữa thì trẻ mới có thể ăn.


Thời gian cũng là biện pháp hiệu quả giúp trẻ học cách chia sẻ. Bạn có thể cho mỗi bé một khoảng thời gian cụ thể chơi món đồ chơi mà chúng cùng thích, đây chính là cách bạn giúp trẻ hiểu đôi khi chờ đợi không hề dễ dàng chút nào. 

Hãy để trẻ đưa ra lựa chọn phù hợp với độ tuổi của trẻ

Đừng quá kiểm soát mà hãy để trẻ chọn điều mà trẻ muốn. Ví dụ: Cho trẻ chọn quần áo trẻ thích mặc, đồ ăn trẻ muốn ăn, đồ chơi trẻ muốn chơi hay những người mà trẻ muốn kết bạn. Việc cho trẻ tự do lựa chọn điều mình muốn sẽ khiến trẻ cảm thấy mình có khả năng kiểm soát các tình huống diễn ra hàng ngày, nhờ đó trẻ sẽ thêm tự tin tự lập. 


Ngoài ra, gợi ý cho bé một vài phương án (khoảng 3 phương án) để bé chọn cũng sẽ giúp bạn hạn chế được việc bé cứ liên tục lắc đầu từ chối tất cả mọi thứ bạn đưa ra. ví dụ: Bạn có thể cho trẻ chọn giữa táo, bánh que hoặc bánh mỳ để trẻ mang đi làm bữa ăn nhẹ ở trường chẳng hạn.

Tạo cơ hội giúp trẻ thực hành khả năng tự kiểm soát

Có rất nhiều cơ hội cha mẹ có thể giúp trẻ thực hành sự kiên nhẫn của bản thân. Ví dụ, các trò chơi yêu cầu chơi theo lượt rất phù hợp để giúp trẻ học cách chờ đợi và chia sẻ chẳng hạn. Ngoài ra còn có trò lăn bóng qua lại, giúp trẻ học cách chờ đợi và kiểm soát tham vọng muốn chiếm lấy quả bóng ngay tức khắc. 


Ngoài ra, cho mỗi trẻ một khoảng thời gian chơi cùng thứ gì đó, ví dụ một loại nhạc cụ âm nhạc, khi hết giờ, trẻ sẽ phải nhường lại món nhạc cụ đó cho bạn khác cũng có tác dụng khích lệ tính hợp tác và sự sẻ chia của trẻ.


Đối phó với các phản ứng mang tính thách thức của trẻ toddler không phải là điều dễ dàng. Tuy nhiên, nếu cha mẹ có thể thực sự thấu hiểu và sẵn sàng giúp đỡ con điều tiết cảm xúc bản thân, chắc chắn bé sẽ có những thái độ và cách hành xử tích cực đúng như những gì bạn mong đợi.